(Nie)bezpieczne leki w ciąży

Przyjmowanie większości leków w ciąży wiąże za sobą ryzyko przeniknięcia ich przez łożysko do płodu, co może spowodować nieodwracalne zaburzenia w rozwoju dziecka. Najbardziej znanym przypadkiem niekorzystnego działania farmaceutyku na rozwijający się płód był talidomid.

Ten sprzedawany od 1957 lek bez recepty miał działać uspokajająco i zapobiegać porannym nudnościom kobiet ciężarnych. W roku 1960 odkryto jednak, iż talidomid ma właściwości teratogenne, czego ofiarami zostało 12000 dzieci urodzonych z niedorozwojem kończyn, nienaturalnymi proporcjami ciała i wadami układu krążenia. Wydarzenie to spowodowało wypisanie talidomidu z list lekospisów, wstrzymanie jego produkcji i wprowadzenie obowiązkowych badań na ewentualną mutagennością farmaceutyków. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (ang. Food and Drug Administration, w skrócie FDA) w 1979 roku dokonała ponadto podziału farmaceutyków pod kątem szkodliwości na ludzki płód na 5 kategorii.


Kategoria A to leki, które nie wykazują szkodliwego działania na płód, stąd też bez przeszkód można stosować je w ciąży. Do tej ciągle nielicznej grupy należą:

• preparaty uspakajające, takie jak wyciągi z melisy, głogu i kozłka lekarskiego;
• preparaty stosowane w przeziębieniu, takie jak wyciągi z czosnku, kwiat lipy, kwiat bzu czarnego, a od 2 trymestu ciąży – paracetamol (z kolei bezwzględnie zakazany jest kwas acetylosalicylowy, który prowadzi do rozszczepu podniebienia, wad serca i mniejszej masy urodzeniowej noworodków);
• niektóre syropy ziołowe stosowane w leczeniu zapaleń górnych dróg oddechowych, takie jak syrop z prawoślazu, babki lancetowatej czy liścia bluszczu;
• witaminy z grupy B, kwas foliowy i askorbinowy w dawkach nieprzekraczajacych zalecane dzienne spożycie;
• preparaty magnezowe i wapniowe;
• leki homeopatyczne;
• środki stosowane w infekcjach dróg moczowych (np. wyciągi z żurawiny wielkoowocowej) i pochwy (np. zawierające szczep lactobacillus rhamnosus).


Do kategorii B należą środki, co do których nie ma dowodów, iż mogą uszkadzać ludzki płód. Stąd też można je stosować jedynie w szczególnej konieczności i pod dozorem lekarza. Są to:

• niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak: ibuprofen, diklofenak, naproksen, ketoprofen, piroksykam;
• leki przecihistaminowe: cetyryzyna, klemastyna, loratadyna;
• farmaceutyki stosowane w leczeniu schorzeń przewodu pokarmowego: cymetydyna, famotydyna i ranitydyna (w chorobach wrzodowych żołądka i dwunastnicy), loperamid (lek przeciwbiegunkowy), czy ondansetron (lek przeciwymiotny);
• leki stosowane w chorobach sercowo-naczyniowych: metyldopa (używana w leczeniu nadciśnienia tętniczego), acebutolol (leczenie arytmii, nadciśnienia tętniczego, dusznicy bolesnej), sotalol (leczenie nadkomorowych i komorowych zaburzeń rytmu serca);
• środki podawane w chorobach układu oddechowego: astmie oskrzelowej, mukowiscydozie, zapaleniach oskrzeli, zatok przynosowych, krtani, takie jak: ambroksol, bromheksyna i acetylocysteina;
• leki o działaniu bakteriobójczym lub bakteriostatycznym: amoksycylina, ampicylina, azytromycyna, cefaklor, cefaleksyna, cefradyna, cefuroksym, erytromycyna, furazydyna, penicylina.


Kategoria C obejmuje leki, które w badaniach na zwierzętach wykazały toksyczność dla płodu, a stosowane są wyłącznie wtedy, gdy korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla dziecka. Kategoria ta obejmuje następujące preparaty:

• leki przeciwbólowe i przeciwzapalne: kwas acetylosalicylowy, pyralgina, morfina, kwas mefenamowy, tramadol;
• omeprazol stosowany głównie w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy;
• leki przeciwalergiczne: antazolina, astemizol, chlorfeniramina;
• preparaty stosowane w chorobach sercowo-naczyniowych, takie jak: nifedypina, werapamil, dihydralazyna, dipirydamol, klonidyna, metoprolol, propranolol, nitrendypina, czy diltiazem;
• leki używane w chorobach układu oddechowego, tj. kaszlu (dekstrometorfan, kodeina, gwajafenezyna), astmy oskrzelowej i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (teofilina, aminofilina, budezonid, salbutamol), nieżytach błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (ksylometazolina, nafazolina, oksymetazolina);
leki przeciwwirusowe (acyklowir), przeciwgrzybicze (natamycyna, nystatyna, ketokonazol), bakteriobójcze i bakteriostatyczne (cyprofloksacyna, norfloksacyna, ofloksacyna, pefloksacyna).

Leki, które w badaniach wykazują zagrożenie dla ludzkiego płodu zalicza się do kategorii D. W czasie ciąży stosowane są jedynie w sytuacjach koniecznych dla zdrowia matki i w przypadku braku możliwości podania zastępczego, bezpiecznego leku. Są to między innymi:

• antybiotyki z grup tetracyklin (tetracyklina, oksytetracyklina, doksycyklina, minocyklina) oraz aminoglikozydów (streptomycyna, neomycyna, gentamycyna), które mogą uszkadzać słuch i zawiązki zębów dziecka ;
• amiodaron – środek stosowany w terapii chorób serca, który powoduje wole, niedoczynność tarczycy i zaburzenia wzrostu dziecka;
• leki psychotropowe z grupy benzodiazepin (lorazepam, klonazepam, flunitrazepam, diazepam), które mogą powodować zespół abstynencji u noworodka;
• leki przeciwzakrzepowe: acenokumarol, który stosowany między 6. a 9. tygodniem ciąży może powodować wady w rozwoju kości, a w II i III trymestrze ciąży – głuchotę, ślepotę, wodogłowie, małogłowie u dziecka;
• kolchicyna, stosowana w leczeniu dny moczanowej, podawana podczas ciąży zwiększa prawdopodobieństwo urodzenia dziecka z zespołem Downa;
• doustne leki przeciwcukrzycowe (pochodne sulfonylomocznika, meglitinidy, pochodne biguanidowe), które mogą wywołać hipoglikemię u noworodka;


Piątą grupą, tzw. kategorią X stanowią leki bardzo niebezpieczne dla rozwijającego się płodu i bezwzględnie zakazane do stosowania podczas ciąży. Należą do nich:

• metotreksat będący antagonistą kwasu foliowego, stosowany podczas ciąży może wywołać poronienie lub letalne wady noworodków;
• retinoidy o działaniu przeciwtrądzikowym, odpowiedzialne są za wady ośrodkowego układu nerwowego płodu, a nawet poronienia;
• estrogeny, które przyjmowane w trakcie ciąży powodują feminizację męskich płodów;
• ergotamina, która powoduje skurcz mięśni gładkich macicy, co może doprowadzić do przedwczesnego porodu i niedotlenienia dziecka;
• mizoprostol, który stosowany w ciąży powoduje poronienia;
• gryzeofulwina – lek przeciwgrzybiczy, stosowana w ciąży zwiększa ryzyko urodzenia bliźniąt syjamskich,
• leki przeciwpadaczkowe: trimetadion i parametadion, powodują wady ośrodkowego układu nerwowego i twarzoczaszki dziecka.

Autor: Justyna Siemińska

Komentarze