Migrena woli kobiety

Dlaczego na bóle migrenowe częściej cierpią kobiety? Żeby odpowiedzieć na to pytanie, należy  ustalić, jaką rolę odgrywają żeńskie hormony płciowe w patogenezie migreny.

Większość spośród stosowanych w celach terapeutycznych substancji leczniczych wykazuje wielokierunkowe działanie na komórki, tkanki i układy. Niepożądane działanie leku może być związane z jego strukturą chemiczną, dawką oraz drogą podania, jak również osobniczą nadwrażliwością na składniki preparatu. Dotyczy to także, a może przede wszystkim preparatów hormonalnych, w tym stosowanych w celu antykoncepcyjnym. Obecnie jednak mamy dostęp do wiedzy, dzięki której znane są sposoby i metody umożliwiające zwiększenie bezpieczeństwa prowadzonej farmakoterapii, w tym antykoncepcji hormonalnej.


Objawy działania niepożądanego żeńskich hormonów płciowych

Wpływ żeńskich hormonów płciowych na metabolizm kobiety może ulegać modyfikacji, jeśli zostanie przyjęta ich dodatkowa dawka w postaci hormonalnych preparatów antykoncepcyjnych. Poszczególne ich składniki odpowiedzialne są za pojawienie się mniej lub bardziej uciążliwych dla kobiety działań niepożądanych, a ich nasilenie zależy od tego, który z hormonów jest w leku dominujący.


Działania niepożądane

Estrogenne:

• bóle głowy
• migreny
• obrzęki
• przyrost masy ciała w mechanizmie zatrzymania wody
• powiększenie i nadwrażliwość piersi
• nudności
• nadmierna wydzielina z pochwy
• brązowe plamy na twarzy (ostudy)
• nadwrażliwość na światło

Gestagenne:

• trądzik
• przetłuszczanie się włosów
• nadmierne owłosienie (hirsutyzm)
• przyrost masy ciała ze względu na wzrost łaknienia
• depresja
• utrata libido
• suchość pochwy


Spośród zależnych od estrogenów objawów działania niepożądanego, kobiety stosujące dwuskładnikową antykoncepcję hormonalną często wymieniają objawy wynikające z zaburzeń gospodarki wodnej (zatrzymania wody w organizmie).


Poestrogenowe skutki zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej.

Skutkiem zatrzymania wody w organizmie powodowanego przez estrogeny są nie tylko obrzęki, ale także związane z nimi przybór masy ciała, wcale nierzadkie problemy ze szkłami kontaktowymi oraz bóle głowy i migreny.


Bóle głowy i migreny

Często przyczyną powstawania bólu głowy u kobiet jest zmieniające się stężenie estrogenów, do jakiego dochodzi u niej w czasie cyklu miesięcznego. Z tego samego powodu u kobiet w okresie menopauzy oraz u kobiet w trakcie menstruacji stwierdza się zwiększenie częstości napadów bólu głowy. Wyniki badań potwierdzają, że obniżone stężenie estrogenów odpowiedzialne jest za pojawienie się bólu migrenowego, natomiast podwyższone stężenie estrogenów w drugim i trzecim trymestrze ciąży łagodzi przebieg migreny. Jak dotąd nie udało się poznać dokładnego patomechanizmu tych zjawisk.

Jednym z częściej występujących rodzajów migreny jest tzw. migrena miesiączkowa, której napady mają miejsce wyłącznie lub prawie wyłącznie w związku z czasowym krwawieniem miesiączkowym. Szacuje się, że od 4 do 70 proc. Kobiet cierpi z powodu regularnych ataków migrenowych. Dzięki rozpoznaniu opartemu na proponowanej definicji migreny miesiączkowej (występowanie ataku migreny bez aury, na 1±2 dni przed spodziewaną datą miesiączki oraz bez ataków w innych dniach fazy cyklu) ocenia się, że odsetek kobiet cierpiących wyłącznie na migrenę miesiączkową to około 7 proc.


Leczenie objawowe migreny miesiączkowej

Leczenie objawowe migreny miesiączkowej jest takie samo jak w innych rodzajach migreny i najczęściej obejmuje niesteroidowe leki przeciwzapalne, alkaloidy sporyszu i tryptany. W przypadku gdy migrena miesiączkowa jest jedyną formą migreny występującą u kobiety lub formą najbardziej uciążliwą albo przedłużającą się, można rozważyć możliwość krótkoterminowej profilaktyki przeciwbólowej. Proponowany wówczas schemat leczenia profilaktycznego powinien rozpoczynać się 2-3 dni przed spodziewaną miesiączką i być kontynuowany w czasie trwania menstruacji. Dobre rezultaty może również przynieść systematyczna suplementacja magnezu z witaminą B6.


Profilaktyka migreny miesiączkowej

Jedną z metod profilaktycznych, stosowanych w przypadku bardzo nasilonych napadów migreny miesiączkowej, jest zażywanie dwuskładnikowych środków antykoncepcyjnych, które poprzez hamowanie owulacji wpływają na stabilizację stężenia estrogenów, a tym samym na obniżenie ryzyka wystąpienia bólów migrenowych. Profilaktyką taką nie mogą być objęte kobiety ze stwierdzoną migreną ogniskową, której najczęściej towarzyszy ograniczenie pola widzenia, przejściowe porażenie, drętwienie bądź wyraźne mrowienie po jednej stronie ciała. Stosowanie złożonych środków antykoncepcyjnych jest również przeciwwskazane w przypadku występowania migreny z aurą, ciężkich napadów bólu trwających powyżej 72 godzin oraz migreny bez aury, przy jednoczesnym występowaniu innych (dwóch lub więcej) czynników zwiększających ryzyko pojawienia się powikłań zakrzepowo-zatorowych. Należy do nich zaliczyć: palenie papierosów (zwłaszcza powyżej 35 roku życia), nadciśnienie tętnicze, wady serca, migotanie przedsionków oraz zaburzenia gospodarki lipidowej.

Ponadto, dwuskładnikowych preparatów antykoncepcyjnych nie powinny stosować kobiety, które w leczeniu migreny zażywają leki zawierające ergotaminę, która, obkurczając naczynia krwionośne zaopatrujące mózg, wpływa na zwiększenie ryzyka zatorowego. Dla kobiet tych bezpieczniejsze wydaje się stosowanie preparatów zawierających wyłącznie komponentę gestagenną, tj. Cerazette, Provera czy Mirena. Wyniki przeprowadzonych obserwacji wskazują jednak, że również kobiety stosujące dwuskładnikową antykoncepcję hormonalną nie są zupełnie wolne od bólów migrenowych.


Profilaktyka w przypadku migreny w tygodniu bez tabletki.

Jeśli zatem bóle głowy pojawiają się u kobiety stosującej złożoną antykoncepcję hormonalną tylko lub prawie tylko w tygodniu bez tabletki, oznacza to, że ból został spowodowany obniżeniem stężenia hormonów, jakie ma miejsce w tym właśnie czasie. Jeśli tak jest rzeczywiście, pominięcie przerwy pomiędzy kolejnymi opakowaniami tabletek antykoncepcyjnych może w większości przypadków przynieść ulgę. Niestety, skutkiem tego mogą być opóźnione krwawienia. Kompromisem może być trójcykliczny sposób stosowania tabletek, polegający na przyjmowaniu trzech kolejnych opakowań tabletek antykoncepcyjnych bez przerwy. W ten sposób ogranicza się liczbę tygodni, w ciągu których mogą wystąpić bóle głowy. Jeśli natomiast bóle i napady migrenowe pojawiają się w czasie ostatniego tygodnia przyjmowania preparatu trójfazowego, wystarczająca może okazać się zmiana na preparat jednofazowy, który nie wywołuje wahań stężenia estrogenów.

Rozwiązaniem może okazać się również zastosowanie preparatów najnowszej generacji, do których należą Yasmin (30 μg etynyloestradiol, 3 mg drospirenon) oraz Yasminelle (20 μg etynyloestradiol, 3 mg drospirenon). Komponentą gestagenną tych preparatów jest drospirenon, wykazujący działanie antyandrogenne oraz dodatkowo antymineralokortykoidowe, co sprawia, że w mniejszym stopniu wpływa on na gospodarkę wodno-elektrolitową. Gestagen ten jest również składnikiem innego, nowego (od stycznia tego roku) preparatu antykoncepcyjnego noszącego nazwę Yaz. Dodatkowo, przy preparacie tym zaproponowano nowatorski schemat jego przyjmowania, polegający na skróceniu przerwy w stosowaniu tabletek do czterech dni. Preparat zawiera zatem 24 tabletki o niezmieniającym się składzie (20 μg etynyloestradiol, 3 mg drospirenon) oraz 4 tabletki niezawierające hormonu. Skutkuje to przedłużeniem o 3 dni czasu działania gestagenu, co w połączeniu z długim okresem półtrwania drospirenonu prowadzi do przedłużenia efektów jego działania, również na czas czterodniowej przerwy w podawaniu tabletek. Przedłużenie przyjmowania substancji czynnych do 24 dni skutkuje także zmniejszeniem liczby objawów wywoływanych wahaniami stężeń hormonów, takich jak migrena, bóle głowy i podbrzusza, obrzęki, oraz wydłużeniem oddziaływania na stan skóry i włosów.


Profilaktyka w przypadku migreny w czasie stosowania tabletki

W przypadku migreny, której ataki przypadają na dni, w czasie których kobieta stosuje dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne, wystarczająca może okazać się zmiana na preparat z przewagą działania gestagennego, o niższej zawartości komponenty estrogenowej. Do takich preparatów należą tabletki zawierające 20 μg etynyloestradiolu, tj. Mercilon, Novynette, Harmonet, Logest.

Autor: dr n. farm. Monika Balcerkiewicz

Komentarze