Leki psychotropowe a równowaga chemiczna organizmu

Leki psychotropowe mogą wzmocnić bądź osłabić sygnały między neuronami, co daje możliwości regulacji stanu zdrowia pacjenta. Zmieniając poziom neurotransmiterów, substancje te zmieniają równowagę chemiczną mózgu.

Lekami psychotropowymi określa się środki działające leczniczo na psychikę. Ich wpływ na ośrodkowy układ nerwowy jest bardzo złożony, a w uproszczeniu polega na kontrolowaniu procesów przekaźnictwa synaptycznego w mózgu, tj. zmianie sygnału elektrycznego na chemiczny i przewodzenie tego impulsu między sąsiednimi neuronami. Za procesy te odpowiedzialne są neurotransmitery (neuroprzekaźniki). Do najbardziej rozpowszechnionych substancji z tej grupy należą monoaminy: acetylocholina, noradrenalina, dopamina i serotonina oraz aminokwasy: kwas glutaminowy i kwas gamma-aminomasłowy (GABA).

Do leków psychotropowych zalicza się leki psycholeptyczne (leki nasenne, przeciwlękowe i normotymiczne oraz neuroleptyki) i psychoanaleptyczne (przeciwdepresyjne, psychostymulujące, nootropowe i prokognitywne).


Leki nasenne mają za zadanie wywołać lub ułatwić proces zasypiania. Tak wywołany sen nie posiada jednakże cech snu fizjologicznego. Mechanizm działania środków nasennych polega na ich łączeniu się z kompleksem receptora GABA typu A obecnym w prawie każdym neuronie. W konsekwencji otwarte zostają kanały (jonofory) chlorowe komórek nerwowych, co prowadzi do napływania jonów chlorkowych wewnątrz neuronu i jego hiperpolaryzacji. W ten sposób hamowana zostaje pobudliwość komórek nerwowych i możliwość przewodzenia przez nie impulsów, co objawia się działaniem nasennym oraz uspokajającym. Do najbardziej znanych leków nasennych zaliczyć należy pochodne kwasu barbiturowego (barbiturany). Są one środkami silnie uzależniającymi i toksycznymi przy przedawkowaniu (zabiły Marilyn Monroe), stąd też systematycznie wycofuje się je z rynków farmaceutycznych.


Leki przeciwlękowe (anksjolityczne) regulują poziom pobudzających aktywność neuronów aminokwasów (kwas glutaminowy, asparaginowy) i hamującego kwasu gamma-aminomasłowego. Równowaga tych dwóch systemów zapewnia bowiem właściwy mechanizm odczuwania emocji, co zmniejsza lęk, niepokój oraz napięcie emocjonalne pacjentów. Do anksjolityków zalicza się pochodne benzodiazepiny – diazepam, lorazepam, alprazolam, midazolam, temazepam, nitrazepam, klobazam, flunitrazepam, bromazepam. Środki te znajdują zastosowanie w leczeniu lęku doraźnego, używanie ich w celu leczenia przewlekłego daje jedynie złagodzenie dolegliwości.


Leki normotymiczne działają stabilizująco na nastrój i napęd psychoruchowy. Znalazły zastosowanie głównie w leczeniu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego. Należą do nich: karbamazepina, węglan litu oraz sole kwasu walproinowego. Mechanizm ich działania najprawdopodobniej polega na zwiększeniu stężenia GABA oraz blokowaniu kanałów wapniowych i sodowych w komórkach nerwowych, przez co hamowana zostaje ich pobudliwość.


Leki neuroleptyczne (neuroleptyki) stosowane są w zaburzenia psychicznych, przede wszystkim schizofrenii, manii oraz psychozach urojeniowych. Mechanizm ich działania polega na hamowaniu neuronów dopaminergicznych układu limbicznego. Naukowcy są zdania, iż nadmierne pobudzenie tych komórek odpowiedzialne jest za urojenia, omamy, zaburzenia aktywności, uczuciowości czy świadomości, a więc objawy wytwórcze przebiegające w psychozach.


Leki przeciwdepresyjne zwiększają stężenie amin biogennych (serotoniny, noradrenaliny, dopaminy) w mózgu, blokując działanie enzymów odpowiedzialnych za ich rozkład (inhibitory monoaminooksydazy MAO) lub hamując wychwyt zwrotny neuroprzekaźników (trójcykliczne leki przeciwdepresyjne TLPD, selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny SSRI, selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny SNRI oraz sole litu). W ten sposób poprawiają odpowiednie przewodzenie impulsów między neuronami i polepszają stan zdrowia chorego. Stosowane w leczeniu depresji, zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych, lękach napadowych, a także bulimii i anoreksji.


Leki psychostymulujące jest to grupa środków o bardzo niejednorodnej budowie chemicznej i mechanizmie działania. Ich medyczne zastosowanie sprowadza się do podtrzymywania czujności i zapobiegania zmęczeniu oraz do podnoszenia poziomu skupienia i uwagi w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej. Wiele z tych substancji wywołuje efekty uboczne i uzależnienie psychiczne. W Polsce w celach leczniczych dopuszczalne jest użycie efedryny (uwalnia noradrenalinę z zakończeń nerwowych), kofeiny (jest antagonistą receptorów adenozynowych), metylfenidatu (inhibitor zwrotnego wychwytu dopaminy) i modafinilu (inhibitor zwrotnego wychwytu noradrenaliny).


Leki nootropowe stymulują mechanizmy aktywacyjne mózgu, tj. procesy uwagi, poznawcze i pamięciowe. Leki nootropowe zwiększają syntezę neuroprzekaźników oraz poprawiają procesy dostarczania tlenu i substancji odżywczych do neuronów. Do preparatów tych należy zaliczyć piracetam, meklofenoksat, pyritinol oraz deanol.


Leki prokognitywne są z kolei inhibitorami cholinesterazy i butylocholinesterazy – enzymów biorących udział w metabolizmie acetylocholiny. Stosuje się je w leczeniu otępień w wieku starczym, przede wszystkim choroby Alzheimera. Zalicza się do nich fizostygminę, takrynę, donepezil oraz galantaminę.


Piśmiennictwo:

1. Farmakologia – podstawy farmakoterapii, red. W. Kostowski, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001.
2. Kompendium farmakologii, red. W. Janiec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001.
http://www.swiat-zdrowia.pl/artykul/slonce-to-najl...
http://www.swiat-zdrowia.pl/artykul/bezpieczne-sto...

Autor: Natalia Zachwieja

Komentarze

  • 2017-04-09 Wiktoria Madej

    W internecie krąży wiele mitów na
    temat leków psychotropwych i ogólnie leków stosowanych w
    psychiatrii, można np. znaleźć inf że niszczą mózg, powodują
    liczne neurologiczne skutki uboczne i tak naprawdę nie pomagają.
    Oczywiście autorzy takich twierdzeń nie podają żadnych naukowych
    źródeł ani wiarygodnych dowodów na takie działanie tych leków.
    Jeśli ktoś jest zainteresowany to polecam filmik
    :https://www.youtube.com/wat...
    wypowiada się tutaj prof. psychiatrii z ogromnym doświadczeniem
    zawodowym, warto posłuchać