Leki a słońce – niebezpieczne interakcje

Wybierając się na plażę, warto przeczytać ulotkę dołączoną do przyjmowanych przez nas leków. Niektóre preparaty wchodzą bowiem w niebezpieczne reakcje z promieniowaniem słonecznym, co może skończyć się dla nas bolesnym poparzeniem, wysypką, pęcherzami lub trudnymi do wyleczenia, a przy tym szpecącymi przebarwieniami.

W takim wypadku należy zapomnieć o kąpielach słonecznych, a najlepiej całkowicie zrezygnować z wystawiania skóry na słońce. Jeśli to nie będzie jednak możliwe, należy zasłaniać ciało przewiewnymi, bawełnianymi ubraniami, zakładać kapelusze i okulary ochronne oraz smarować twarz i ręce kremami z filtrami o jak najwyższych wskaźnikach ochronnych przed UVA i UVB. Należy przy tym uważać, aby filtry te nie zawierały w składzie kwasu paraaminobenzoesowego (PABA) oraz benzofenonu, gdyż substancje te same są światłouczulaczami.


Niektóre leki powodują nadwrażliwość na promieniowanie ultrafioletowe, co skutkuje natychmiastowymi i ostrymi oparzeniami słonecznymi. Dolegliwość ta jest zazwyczaj czasowa i mija w ciągu kilku dni po odstawieniu leku. Do grupy tych środków należą:

• dziegieć, będący lepką cieczą barwy ciemnobrązowej powstającą podczas suchej destylacji drewna (głównie kory brzozowej) lub węgla kamiennego. Do dziś, choć coraz rzadziej ze względu na swój specyficzny zapach, jest stosowany w leczeniu łuszczycy, można go także znaleźć w niektórych szamponach przeciwłupieżowych;

• psoraleny, czyli związki pozyskiwane z niektórych roślin: dziurawca, arcydzięgla, pietruszki, selera czy bergamotki. Są one składnikami przyspieszaczy opalania, środków przeciwłuszczycowych, uspokajających oraz perfum;

• niektóre antyseptyki, w tym pochodne kwasu salicylowego;

• antybiotyki z grupy tetracyklin (przede wszystkim doksycyklina, ale także minocyklina, chlorotetracyklina, oksyterracyna i limecyklina), stosowane m.in. w leczeniu ciężkich postaci trądziku;

• niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne: ibuprofen, ketoprofen, naproksen, benoksaprofen, piroksykam; w interakcje ze słońcem nie wchodzi natomiast paracetamol;

• sulfonamidy i ich pochodne o działaniu bakteriostatycznym, które są jednymi z najsilniejszych fotouczulaczy;

• karbutamid, tolbutamid i chlorpropamid stosowane w leczeniu cukrzycy;

• leki odwadniające: chlorotiazyd, hydrochlorotiazyd lub furosemid;

• antybiotyki chinolonowe, a wśród nich kwas nalidyksowy, fleroksacyna, lomefloksacyna, pefloksacyna, ciprofloksacyna;

• difenhydramina – substancja o działaniu antyhistaminowym; z kolei powszechnie stosowane cetyryzyna oraz loratadina nie powodują fotouczuleń;

• chlordiazepoksyd o działaniu uspokajającym;

• pirytynol, będący pochodną witaminy B6 i stosowany w leczeniu wielu chorób układu nerwowego;

• antybiotyki przeciwgrzybicze, np. gryzeofulwina, stosowane przede wszystkim w postaci maści;

• fibraty, czyli leki regulujące metabolizm lipidów i obniżające stężenie cholesterolu we krwi, takie jak fenofibrat, klofibrat oraz bezafibrat;

• leki hormonalne (estrogeny i progesteron) podawane podczas hormonalnej terapii zastępczej oraz jako środki antykoncepcyjne (zwłaszcza wśród kobiet, u których w czasie ciąży występowała ostuda);

• leki przeciwwirusowe, takie jak zidowudyna;

• środki przeciwgruźlicze, np. izoniazyd.


Drugą grupą środków światłouczulających są leki powodujące reakcje odległe w postaci trudnych do zdiagnozowania i wyleczenia przebarwień skóry, paznokci lub błon śluzowych. Zmiany te mogą pojawić się na ciele po kilku dniach, miesiącach lub nawet latach. Wyróżniamy wśród nich:

• trójcykliczne leki przeciwdepresyjne (np. imipraminę, amitryptylinę, dezipraminę); ekspozycja skóry na promieniowanie słoneczne podczas stosowania tych środków grozi sinawoczerwonymi lub szaroniebieskimi przebarwieniami w obrębie szyi, dekoltu, dłoni oraz odbarwieniem tęczówki;

• fenytoinę, mefenytoinę oraz inne środki przeciwpadaczkowe, które u 10 proc. pacjentów pod wpływem słońca powodują powstawanie beżowobrązowych plam na twarzy (głównie na czole), szyi i ramionach;

• niektóre leki przeciwarytmiczne, takie jak chinidynę oraz amiodaron; pod wpływem promieni ultrafioletowych chinidyna może powodować niebieskoczarne przebarwienia podudzi, przedramion, nosa i uszu, poprzeczne prążki na płytce paznokciowej oraz niebieskoczarne zmiany w obrębie jamy ustnej, zaś amiodaron – niebieskoszare zmiany na nosie, policzkach i czole oraz przemijające u około 75 proc. pacjentów żółtobrązowe cętki na rogówce;

• beta-karoten powoduje żółto-pomarańczowe przebarwienia głównie dłoni i stóp;

• cytostatyki stosowane w chemioterapii nowotworów, a wśród nich busulfan powodujący u 5 proc. leczonych brązowe plamy na tułowiu, rękach i twarzy oraz 5-fluorouracyl, który u 2-5 proc. pacjentów przyciemnia kolor eksponowanej na promienie słoneczne skóry oraz zmienia barwę paznokci i języka;

• pochodne fenotiazyny stosowane w psychiatrii i neurologii, np. chloropromazyna, stelazyna, trifluperazyna; przyjmowanie tych leków z równoczesną ekspozycją na słońce grozi niebieskoszarymi przebarwieniami skóry, zmiany barwy mogą też dotykać błon śluzowych i paznokci; zjawisko to występuje u około 15 proc. pacjentów przyjmujących te leki;

• leki przeciwmalaryczne, powodujące przebarwienia skóry, podniebienia twardego oraz paznokci pod wpływem promieniowania UV; do leków z tej grupy należą chlorochina (powoduje szarosine i czarnawe przebarwienia oraz odbarwienie włosów), hydroksychlorochina (przebarwienia czarnawe) oraz quinakryna (przebarwienia żółtawe).


Na podstawie: Wolska H., Światło a leki, Warszawska Akademia Medyczna.

Autor: mgr chemii Natalia Zachwieja

Komentarze