Kulturalne bakterie

Przewód pokarmowy człowieka zawiera prawie 100 bilionów mikroorganizmów, co 10-krotnie przewyższa liczbę komórek ciała ludzkiego. W samych jelitach bytuje prawie 2 kg drobnoustrojów. Wiele z nich spełnia istotne funkcje metaboliczne, troficzne i ochronne. Przyjrzyjmy się im bliżej.

Wiele z drobnoustrojów naszego przewodu pokarmowego spełnia istotne funkcje metaboliczne (rozkład i fermentacja niestrawionych składników pokarmowych, produkcja witamin z grupy B i witaminy K oraz hormonów), troficzne (kontrola ciągłości nabłonka) i ochronne (stymulacja systemu immunologicznego poprzez produkcję immunoglobulin), zaś niektóre (szczególnie z rodzaju Bacteroides, czy bakterie Escherichia coli) niosą zagrożenie dla ludzkiego zdrowia.

Skład flory bakteryjnej zdrowego człowieka cechuje się przewagą pożytecznych mikroorganizmów, poza tym jest swoisty i dość stabilny. Jednakże pod wpływem niektórych czynników, takich jak operacje żołądka i jelit, choroby nerek i wątroby, zaburzenia perystaltyki jelit, antybiotykoterapia, niewłaściwa dieta lub stres może ulec niekorzystnym zmianom. Prowadzi to do osłabienia błon śluzowych i zwiększenia ich przepuszczalności, co sprzyja inwazji patogenów – chorobotwórczych grzybów, wirusów i bakterii. Stan ten może być przyczyną uciążliwych problemów gastrycznych (wzdęcia, zaparcia, zatrucia pokarmowe, biegunki), a w skrajnych przypadkach poważnych stanów chorobowych. Aby przywrócić naturalną równowagę mikroflory oraz zwalczyć chorobotwórcze drobnoustroje, warto jest w takich sytuacjach sięgnąć po preparaty lub produkty spożywcze zawierające w swym składzie probiotyki, czyli wyselekcjonowane szczepy mikroorganizmów (bakterii, głównie tzw. fermentacji mlekowej oraz niektórych drożdży).

Definicja probiotyku zakłada ponadto, iż ma on pochodzić z naturalnej mikroflory jelitowej człowieka, mieć zdolność do przeżycia w środowisku układu pokarmowego oraz osiedlania się w nabłonku jelitowym i kolonizacji jelita. Nie może przy tym wykazywać jakichkolwiek działań chorobotwórczych lub toksycznych.

Historia probiotyków sięga starożytności, kiedy to w schorzeniach żołądkowo-jelitowych zalecano spożywanie sfermentowanego mleka i jego przetworów. Jednak dopiero w czasach nowożytnych udowodniono dobroczynne działanie tych drobnoustrojów. Dokonał tego w 1907 roku rosyjski mikrobiolog, laureat Nagrody Nobla z dziedziny medycyny Ilja Miecznikow. Z kolei termin „probiotyk” wprowadzony został w 1965 roku, a pochodzi od greckich słów pro bios oznaczających „dla życia”.


Bakterie probiotyczne

Do grupy probiotycznych bakterii mlekowych zalicza się niektóre szczepy bakterii z rodzaju Lactobacillus, Bifidobacterium oraz Enterococcus. Ich wspólną cechą jest zdolność do beztlenowego fermentowania węglowodanów (cukrów prostych, disacharydów oraz niektórych oligo- i polisacharydów). Fakt ten wykorzystywany jest w przemyśle spożywczym w produkcji żywności sfermentowanej – kiszonej kapusty, ogórków, jogurtów, kefirów czy serów twarogowych i dojrzewających.

Charakterystyczny kwaskowaty smak i aromat produkty te zawdzięczają tworzącemu się podczas fermentacji kwasowi mlekowemu. Kwas ten spełnia w organizmie ludzkim wiele istotnych funkcji – zwiększa wchłanianie wapnia, żelaza i fosforu, przyspiesza motorykę jelit i trawienie białek oraz pobudza wydzielanie kwasu żołądkowego. Ponadto wraz z innymi substancjami wytwarzanymi przez bakterie mlekowe, głównie krótkołańcuchowymi kwasami tłuszczowymi, nadtlenkiem wodoru i bakteriocynami, zdolny jest do degradacji patogennych szczepów bakterii (Salmonella, Escherichia, Klebsiella, Listeria) i związków rakotwórczych (nitrozoamin, azobarwników, mikotoksyn).

Bakterie probiotyczne syntezują także laktazę – enzym rozkładający cukier mleczny. Pozwala to zmniejszyć objawy nietolerancji laktozy, na którą cierpi w Polsce od 20 do 30 proc. populacji.


Lactobacillus

Bakterie te występują w mleku i jego przetworach, mięsie oraz zbożach, są ponadto stosowane w produkcji żywności sfermentowanej. Rodzaj Lactobacillus liczy ponad 100 gatunków, z których Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus plantarum, Lactobacillus casei, Lactobacillus paracasei tworzą naturalną florę bakteryjną przewodu pokarmowego człowieka, głównie jelita cienkiego. Stosowane są przede wszystkim w leczeniu biegunek poantybiotykowych, rotawirusowych, występujących po chemioterapii oraz w trakcie podróży. Niektóre szczepy Lactobacillus acidophilus obniżają ponadto poziom cholesterolu we krwi, a Lactobacillus rhamnosus – ryzyko wystąpienia alergii u noworodków.


Bifidobacterium

Nazywane są potocznie bifidobakteriami. Do tego rodzaju należy blisko 30 gatunków bakterii, z których 14 występuje naturalnie w ludzkim organizmie. Bifidobakterie stanowią główną mikroflorę przewodu pokarmowego noworodków karmionych mlekiem matki oraz przeważają w jelicie grubym dorosłego człowieka. Jako probiotyki stosuje się głównie szczepy Bifidobacterium bifidum i Bifidobacterium lactis. Szczególnie pomocne są w leczeniu zaparć oraz zakażeń układu moczowego.

Autor: Justyna Siemińska

Komentarze