Kiedy brakuje witamin

O tym, jak ważne dla naszego organizmu są witaminy, przekonujemy się zwykle dopiero wtedy, kiedy ich brak powoduje zaburzenia chorobowe. Przyjrzyjmy się bliżej, czym grozi zbyt mała ilość jednej lub kilku witamin w organizmie.

Hipowitaminoza jest stanem niedoboru witaminy lub zespołu witamin w organizmie. Może być spowodowana brakiem wystarczającej ilości tych substancji w spożywanych pokarmach (mówimy wówczas o hipowitaminozie pierwotnej) bądź też wynikiem słabego wchłaniania witamin z przewodu pokarmowego, np. w chorobach jelit, wzmożonego ich zużycia (w ciąży, stanach gorączkowych, chorobach zakaźnych, zatruciach alkoholem) czy przyjmowania niektórych leków (hipowitaminoza wtórna). Szczególnie narażone na niedobór witamin są dzieci, kobiety ciężarne, osoby żyjące w ciągłym stresie lub wykonujące długotrwały i nadmierny wysiłek fizyczny. Hipowitaminoza objawia się zespołem zaburzeń chorobowych.


Witamina A (retinol)

Niedobór tej witaminy może prowadzić do hemeralopii, potocznie nazywanej kurzą lub zmierzchową ślepotą. Choroba ta, znana już w starożytnym Egipcie, objawia się osłabieniem widzenia przy słabym oświetleniu wskutek niedoboru rodopsyny (czerwieni wzrokowej), tj. światłoczułego barwnika warunkującego widzenie po zmierzchu. Hipowitaminoza A może skutkować także uszkodzeniem oraz zaburzeniem wzrostu i różnicowania tkanek nabłonkowych. Objawia się to upośledzeniem procesu gojenia ran, powstawaniem stanów zapalnych przewodu pokarmowego i oddechowego oraz tworzeniem kamieni w drogach moczowych i żółciowych. Niedobór witaminy A może także być przyczyną zatykania przewodów gruczołowych, w tym łzowych, czego konsekwencją jest wysuszenie rogówki i spojówki (kseroftalmia, zespół suchego oka), a w dalszym stadium choroby zmętnienie i rozmiękczenie rogówki (keratomalacja). Poza tym może dochodzić do zmniejszenia odporności organizmu oraz zaburzeń w rozwoju kości i zębów.


Witamina B1 (tiamina)

Hipowitaminoza B1 może skutkować zaburzeniami koncentracji i pamięci, ciągłym zmęczeniem, nerwowością, dusznością, nieprawidłowym rytmem pracy serca, podwyższonym ciśnieniem żylnym. Poza tym możliwe jest obniżenie temperatury ciała, utrata łaknienia, bóle kończyn oraz obrzęki. Najcięższym objawem hipowitaminozy B1 jest choroba beri-beri. Przy silnym niedoborze tiaminy w organizmie glukoza zostaje spalana niecałkowicie do toksycznego kwasu pirogronowego powodującego uszkodzenie wrażliwych tkanek nerwowych oraz śródbłonków naczyń włosowatych. W krańcowym etapie choroby beri-beri dochodzi do prawie całkowitego zaniku mięśni szkieletowych oraz tkanki tłuszczowej. Obecnie choroba ta jest rzadko spotykana, a narażeni na nią są głównie mieszkańcy południowo-wschodniej Azji odżywiający się białym, pozbawionym łusek ryżem.


Witamina B2 (ryboflawina)

Niedobór ryboflawiny najczęściej charakteryzuje się zapaleniem języka, skóry, kącików ust (zajady), błon śluzowych jamy ustnej (pleśniawki) lub przewodu pokarmowego (biegunki). Może także być przyczyną uszkodzeń rogówki na skutek jej zmętnienia lub waskularyzacji (przekrwienia). Hipowitaminoza B2 jest bardzo niebezpieczna dla dzieci, gdyż hamuje prawidłowy rozwój ośrodkowego układu nerwowego.


Witamina B5 (kwas pantotenowy)

Do objawów hipowitaminozy B5 zaliczyć należy nadmierne pobudzenie szybko przechodzące w zmęczenie i senność, trudności z nauką, bóle głowy, przyspieszenie akcji serca, parestezje, czasami nudności i wymioty.


Witamina B6 (pirydoksyna)

Hipowitaminoza B6 objawia się stanem zapalnym skóry (zaczerwienieniem rąk, stóp i twarzy), błon śluzowych jamy ustnej i nosa, wypadaniem włosów oraz niedokrwistością. Może towarzyszyć temu ogólne osłabienie, drgawki, zaburzenia jelitowe oraz bezsenność.


Witamina B12 (cyjanokobalamina)

Niedobór tej witaminy prowadzi do powstania niedokrwistości Addisona-Biermera (zwaną dawniej złośliwą), która charakteryzuje się zaburzeniami erytropoezy, czyli wytwarzania i dojrzewania erytrocytów. Poza tym choroba ta może być przyczyną bezsoczności żołądka oraz nieodwracalnych zmian w ośrodkowym układzie nerwowym.


Witamina C (kwas askorbinowy)

Hipowitaminoza C wywołuje szkorbut (gnilec) objawiający się samoistnymi krwawieniami, zaburzeniami kostnienia, gnilnym zapaleniem dziąseł, wypadaniem zębów oraz słabym gojeniem się ran. Poza tym choroba ta zmniejsza odporność organizmu i jest przyczyną niedokrwistości.


Witamina D (kalcyferole)

Niedobór witaminy D u dzieci jest przyczyną krzywicy i próchnicy zębów. Osoby dorosłe z powodu hipowitaminozy D mogą z kolei cierpieć na rozmiękanie kości (osteomalacje), osteoporozę, są podatne na złamania, skrzywienia i zwyrodnienia kości.


Witamina E (tokoferole)

Nie bez znaczenia witamina ta nazywana jest witaminą płodności. Hipowitaminoza E może bowiem skutkować u kobiet poronieniami, a u mężczyzn – zahamowaniem spermiogenezy. Poza tym niedobór tej witaminy prowadzi do osłabienia oraz zaniku mięśni szkieletowych, mięśnia sercowego oraz macicy. Może dochodzić także do niedokrwistości oraz zmian zwyrodnieniowych tętnic, tkanek nerwowych oraz licznych narządów wewnętrznych.


Witamina F (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe)

Do skutków niedoboru tej witaminy należą łamliwość włosów i paznokci oraz choroby skóry, głównie wypryski, łojotok, łupież, egzemy oraz łuszczyca.


Witamina H (biotyna)

Jest nazywana witaminą przeciwłojotokową, stąd też jej niedobór w organizmie wywołuje łojotokowe zapalenie skóry, trądzik, łuszczycę oraz czyraki. Poza tym hipowitaminoza biotyny wiąże się z zanikiem brodawek na języku
(tzw. język geograficzny), nerwobólami, bólami mięśni, sennością, brakiem łaknienia oraz zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi.


Witamina K (filochinon)

Niedobór tej witaminy prowadzi do skazy krwotocznej objawiającej się krwawieniami z przewodu pokarmowego, krwiomoczem oraz krwotokami z nosa.


Witamina PP (niacyna)

Do objawów niedoboru niacyny należy rumień lombardzki (zwany inaczej pelagrą) charakteryzujący się zapaleniem skóry, zwłaszcza odsłoniętych części ciała, zapaleniem języka i jamy ustnej, biegunkami oraz uszkodzeniem czynności ośrodkowego układu nerwowego. Choroba ta jest obecnie rzadko spotykana.


Witamina M (kwas foliowy)

Niedobór kwasu foliowego wywołuje zaburzenia czynnościowe szpiku kostnego (anemia makrocytarna, leukopenia, trombocytopenia), zaburzenia trawienne (biegunki, nudności, obniżenie masy ciała), a u dzieci i młodzieży prowadzi do zahamowania wzrostu. Hipowitaminoza kwasu foliowego u kobiet ciężarnych może skutkować wadami cewy nerwowej i twarzy noworodka.

Autor: Justyna Siemińska

Komentarze