Kiedy bolą mięśnie i stawy

Wbrew powszechnej opinii zwykle do uszkodzenia tych tkanek nie dochodzi w wyniku jednego, gwałtownego urazu. Wpływ na pojawiające się z czasem problemy ruchowe i towarzyszący im ból mogą mieć powtarzające się mikrouszkodzenia i przeciążenia.

Zdarza się, że niegroźne wypadki powodują obrażenia tych elementów na tyle małe, że nie można ich potwierdzić w badaniach (np. na zdjęciu radiologicznym) i łatwo takie wydarzenie zbagatelizować. Zbyt szybkie wznowienie wysiłku nie pozwoli na wygojenie się uszkodzonych tkanek miękkich i pozostawi trwały ślad. W ten sposób już na zawsze - sprawność danej grupy mięśniowej lub stawu zostanie obniżona.


Najczęstsze wypadki

Są różne przyczyny uszkodzeń narządów ruchu. Mogą one powstać nagle lub być wynikiem istniejących wcześniej, ale nieujawnionych zaburzeń tkanek miękkich. W tym drugim przypadku banalny wypadek może spowodować poważne obrażenie.

U osób z nierozćwiczonymi mięśniami ich przeciążenie może nastąpić w wyniku niezbyt forsującego ruchu (np. silne kopnięcie piłki bez uprzedniej rozgrzewki). Pojawia się ból w skrajnych przypadkach uniemożliwiający poruszanie się. Jego przyczyną jest przeważnie krwiak śródmięśniowy, który powstaje w wyniku uszkodzenia włókien mięśniowych.

Innym mechanizmem urazu jest stłuczenie mięśnia. Ono również prowadzi do powstania krwiaka śródmięśniowego. Jeśli nie jest on dostatecznie szybko lub w ogóle rozpoznany, wówczas może ewoluować w niekorzystnym dla chorego kierunku. Z czasem w mięśniu mogą powstać torbiele krwotoczne, ogniska zwłóknienia, zrosty międzymięśniowe czy miejsca kostnienia.

Efektem tych wszystkich powikłań jest dysfunkcja mięśnia, która może doprowadzić do obniżenia jego sprawności (np. przykurczu w stawie). Oczywiście najlepiej jest, gdy krwiak się wchłonie, a mięsień zagoi bez komplikacji. Jednak to wymaga szybkiej, właściwej diagnozy i odpowiedniego leczenia.


Pierwsza pomoc

Warto pamiętać, że właściwie każdy uraz mięśni będący wynikiem stłuczenia lub nadmiernego rozciągnięcia prowadzi do powstania krwiaka śródmięśniowego. Jego objawem jest pojawiający się ból. Nawet, jeśli badania nie stwierdzą obecności krwiaka, to należy brać go pod uwagę i dostosować do tego sposób leczenia. To zapobiegnie stanom zapalnym ukrytych obrażeń.

W przypadku urazów konieczne jest jak najszybsze unieruchomienie kończyny i stosowanie chłodnych okładów. Niska temperatura powoduje obkurczenie naczyń krwionośnych i tym samym zahamowanie krwawienia. Zmniejszy to rozległość powstającego krwiaka i złagodzi cierpienie.


Pokonać ból

Na rynku dostępne są preparaty w postaci hydrożelowych plastrów z mentolem, które chłodząc miejsce urazu, zmniejszają równocześnie towarzyszący mu ból. Nowoczesne plastry są bezpieczne w użyciu, dobrze przylegają do skóry, przez co gwarantują wykorzystanie w procesie leczniczym pełnej dawki substancji czynnej. Takie postępowanie ma największą skuteczność 48-72 godziny po doznaniu urazu.

Nieco inne działanie mają farmaceutyki przeznaczone do niesienia ulgi w bólach mięśniowo-stawowych pochodzenia reumatycznego. W schorzeniach tych skuteczne są preparaty podnoszące temperaturę skóry poprzez miejscowe przekrwienie. Taki mechanizm działania przeciwbólowego mają plastry zawierające kapsaicynę, którą produkuje się z dojrzałych jagód pieprzowca tureckiego.

W przypadkach obu rodzajów bólu mięśniowego skutecznie działają żele, które zawierają ketoprofen. Zmniejsza on stan zapalny, a przez to redukuje ból. Uzupełnieniem miejscowego leczenia, szczególnie w pourazowych bólach mięśniowych, jest stosowanie żelowych preparatów heparyny. Działa ona przeciwzakrzepowo, przeciwzapalnie oraz przeciwobrzękowo.


Uszkodzenie stawów

Innym problemem są pourazowe uszkodzenia aparatu stawowego. Sir Watson-Jones (legenda światowej ortopedii) mawiał, że "lepiej jest złamać staw skokowy, niż go tylko skręcić”. Jest w tym wiele racji, gdyż w większości przypadków uszkodzenia tkanek miękkich stawów prowadzą do zmian na zawsze upośledzających ich funkcjonowanie. Aby zmniejszyć ryzyko ciężkich powikłań po uszkodzeniu więzadła i torebki stawowej, należy szybko i umiejętnie unieruchomić uszkodzony staw.

Przyczyną bólu w urazach stawów, podobnie jak w urazach mięśni, jest powstający w tkankach miękkich krwiak oraz rozwijający się w nich stan zapalny. Skutecznym uzupełnieniem leczenia tych dolegliwości mogą być wspomniane już maści i żele zawierające mentol, ketoprofen lub heparynę.

Mimo wciąż zwiększanej skuteczności wymienionych preparatów farmaceutycznych należy pamiętać, że leczenie dolegliwości bólowych tkanek miękkich układu ruchu - niezależnie od przyczyny ich powstania (uraz, choroba reumatyczna) - jest procesem wymagającym dużej cierpliwości zarówno od chorego, jak i od lekarza.

Autor: dr n. med. Maciej Świtoński

Komentarze