Grzyby jako alergeny

Grzyby są bardzo rozpowszechnioną grupą organizmów, spośród których ponad 250 uważa się za silnie alergizujące. Uczulenie na grzyby (przede wszystkim na ich zarodniki, rzadziej na grzybnię) dotyka około 33 proc. osób z atopią, czyli nieprawidłową reakcją obronną organizmu na alergeny. Najczęściej nadwrażliwość dotyczy nie jednego, a kilku rodzajów grzybów.

Alergia na grzyby objawia się przede wszystkim dolegliwościami ze strony układu oddechowego, zarówno górnych, jak i dolnych dróg oddechowych. Pojawia się zapalenie błon śluzowych nosa i krtani, niedrożność nosa i zatok, drapanie w gardle, napady kichania, przewlekły kaszel, czasami astma oskrzelowa. Objawy te są całoroczne, mogą jednak zaostrzać się w okresie letnio-jesiennym.

Niektóre z gatunków grzybów mogą także być alergenami pokarmowymi wywołującymi bóle brzucha, wymioty, biegunki, zaparcia. Dotyczy to grzybów zawartych w serach pleśniowych, suszonych owocach, sosie sojowym, w niektórych sokach, winach i piwach. Możliwe jest także występowanie alergii kontaktowej (wysypka) lub alergii na antybiotyki. Niestety, alergię na grzyby jest bardzo trudno rozpoznać, gdyż rozwija się powoli, a jej objawy podobne są do innych alergii (np. na pyłki roślin i roztocza) oraz do grypy. Także testy skórne nie zawsze dają miarodajne wyniki.

Do rozwoju grzybów potrzebna jest wysoka względna wilgotność powietrza (najlepiej ponad 70 proc.), odpowiednia temperatura (16-35°C) i środowisko kwaśne. Alergolodzy dla swojego użytku dokonali podziału grzybów na zewnątrz- i wewnątrzdomowe. Grzyby zewnątrzdomowe rozwijają się w glebie, na roślinności w lasach, polach, łąkach i ogrodach. Odpowiednie warunki znajdują także w szklarniach, kompostowniach i zbiornikach z paszą. Zawartość w powietrzu sporów (zarodników) tych grzybów jest zmienna i zależy od pory roku. Zarodniki pojawiają się w powietrzu wiosną, osiągając szczyt stężenia późnym latem i jesienią, a znikają w czasie zimy obfitującej w opady śniegu. Wśród grzybów zewnątrzdomowych wymienić należy zawłaszcza grzyby z rodzaju Alternaria, Cladosporium, Botrytis, Epicoccum, Fusarium, Aspergillus i Penicillium.


Zarodniki grzybów wewnątrzdomowych bytują w kurzu (stanowią 5-20 proc. kurzu), dopóki nie znajdą odpowiednich warunków do rozwoju. Grzybnia najczęściej rozwija na zawilgoconych ścianach, futrynach okiennych, w altankach i domkach działkowych, na fugach w wilgotnych łazienkach czy nawet na niesuszonej ścierce do podłóg. Zarodniki te nie wykazują wyraźnych wahań sezonowych. Do najczęściej alergizujących grzybów wewnątrzdomowych zalicza się grzyby z rodzaju: Aspergillus, Penicillium, Mucor, Rhizopus i Aureobasidium.


ALTERNARIA ALTERNATA

Jest najczęściej alergizującym gatunkiem grzybów. Znajdowany jest w glebie, w żywych i obumarłych częściach roślin, na pomidorach (w postaci czarnych plam), a w środowisku wewnątrzdomowym – w kurzu, na zawilgoconych ścianach i ramach okiennych. Jego alergeny znajdują się w cytoplazmie zarodników i grzybni.


ALTERNARIA FUMIGATUS

Grzyb ten występuje w glebie, na roślinach, nieprawidłowo przechowywanych warzywach, ptasich piórach i odchodach oraz w kurzu domowym. Alergeny zlokalizowane są w błonach i ścianach komórkowych zarodników i grzybni.


ASPERGILLUS FUMIGATUS

Bytuje w zbożach, fistaszkach i migdałach oraz w rozkładającej się materii organicznej. Jest silnym alergenem i przyczyną alergicznej asperillozy oskrzelowo-płucnej (AAOP), charakteryzującej się występowaniem kwasochłonnych nacieków w płucach.


ASPERGILLUS ORYZAE

Grzyb ten wykorzystywany jest w piekarnictwie oraz do fermentacji nasion soi (przy produkcji miso i sosu sojowego) i ryżu (podczas wytwarzania sake). Może być przyczyną chorób alergicznych wśród piekarzy.


CLADOSPORIUM HERBARIUM

Występuje w glebie i resztkach roślinnych oraz w pomieszczeniach o słabej wentylacji. Jest odporny na temperatury poniżej 0°C, więc może rozwijać się w źle utrzymywanych chłodniach i lodówkach. Alergeny tego grzyba wykryto zarówno w grzybni, jak i w zarodkach.


PENICILLIUM NOTATUM

Rozpowszechniony w lasach, łąkach i glebie, atakuje warzywa i owoce. Często występuje w zawilgoconych pomieszczeniach i w kurzu domowym. Niewiele wiadomo o jego alergenach.


Leczenie

Leczenie alergii na grzyby sprowadza się do unikaniu kontaktu z alergenami. W tym celu:

• nie używaj nawilżaczy powietrza, wentylatorów i klimatyzatorów;
• wietrz mieszkanie 2 razy dziennie przez co najmniej 30 minut;
• zrezygnuj z roślin doniczkowych i klatek z ptakami;
• często myj osłony natryskowe, wycieraj podłogę i ściany do sucha;
• uważnie oglądaj miejsca, w których może rozwijać się pleśń (np. między płytkami), w razie pojawienia się nalotu zlikwiduj go specjalny preparatem, możesz do tego celu użyć także roztworu sody oczyszczonej;
• nie zostawiaj prania w pralce, pranie wieszaj w suchych pomieszczeniach, ale nie w mieszkaniu;
• susz mokre okrycia i buty;
• unikaj tapet, boazerii, dywanów i sztucznych wykładzin;
• myj często pojemnik na chleb, zrezygnuj z drewnianego chlebaka;
• nie jedz suszonych owoców i grzybów, orzechów, serów pleśniowych, sosu sojowego, kiszonek;
• łatwo psującą się żywność przechowuj w lodówce;
• nie spożywaj produktów, na których widać ślady pleśni;
• ogranicz wyjścia na kryte baseny, do sauny i wilgotnej piwnicy;
• jeśli masz ogród, nie prowadź w nim kompostownika, starannie usuwaj opadłe liście i gałęzie;
• nie spędzaj wakacji w domkach kempingowych;
• przy stanach uczuleniowych możesz stosować preparaty przeciwzapalne, przeciwhistaminowe lub rozszerzające oskrzela.

Na podstawie: Zawisza E., Samoliński B., (red.), Choroby alergiczne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1998.

Autor: Justyna Siemińska

Komentarze