Grzyb niebezpieczny, bo chorobotwórczy

Grzybica stóp oraz paznokci to bardzo często problem zgłaszany farmaceutom w aptece. Wynika to stąd, że aż 90 proc. zakażeń grzybiczych dotyczy skóry. Pozostałe 10 proc. stanowią grzybice narządowe, niekiedy nawet prowadzące do zgonu. Z reguły dotyczy to jednak osób z głębokim upośledzeniem układu odpornościowego.

Grzyby są rozpowszechnionymi pasożytami roślinnymi (co drugi, trzeci człowiek jest ich nosicielem). Jednak obecność tych organizmów na skórze lub śluzówkach nie przesądza o zachorowaniu. Aby rozwinęła się grzybica, muszą być spełnione określone warunki, np. :



- osłabienie układu odpornościowego ustroju na skutek schorzenia podstawowego lub
w wyniku działania niektórych leków,
- urazy, zadrapania skóry, sprzyjające wnikaniu grzybów chorobotwórczych w skórę,
- nadmierna wilgotność skóry, ułatwiająca wzrost grzybów i szerzenie się infekcji.



Do czynników zwiększających ryzyko zakażeń grzybiczych należą także niektóre leki. Są to:
- antybiotyki (naruszające równowagę flory jelitowej),
- leki hormonalne (grzybica pochwy),
- leki osłabiające układ odpornościowy (np.: cytostatyki, kortykosteroidy, cyklosporyna, azatiopryna).



Wyróżnia się 3 główne grupy grzybów chorobotwórczych:

- pleśnie – grzyby nitkowate – długie włókienka, tworzące grzybnię, są to np. dermatofity (ich nazwa związana jest ze zdolnością do trawienia keratyny); Aspergillus fumigatus (może wywołać płucną lub rozsianą grzybicę kropidlakową),

- drożdże prawdziwe – jednokomórkowe okrągłe lub owalne grzyby, np. Cryptococcus neoformans (może wywołać kryptokokowe zapalenie opon mózgu lub płuc, zazwyczaj u chorych z osłabioną odpornością),

- grzyby drożdżopodobne – przypominają drożdże (zgodnie z nazwą), ale mogą mieć także postać długich nierozgałęzionych włókienek; do tej grupy należy także Candida albicans
(wywołuje pleśniawki jamy ustnej, zapalenie pochwy, wsierdzia, posocznice).



Obraz kliniczny zakażeń grzybiczych

Czynnikami chorobotwórczymi grzybicy skóry gładkiej i owłosionej są różne gatunki dermatofitów z rodzaju Trichophyton, Epidermophyton, Microsporum. Często źródłem zakażenia są zwierzęta domowe. Grzybica strzygąca powierzchowna ma postać okrągłych wyraźnie odgraniczonych ognisk rumieniowo-złuszczających, czasem dotkliwie swędzących. Zmiany te mogą występować wszędzie, a ich cechą charakterystyczną jest obwodowe powiększanie się. Ten rodzaj grzybicy często przeradza się w postać strzygącą głęboką. Występuje ona na brodzie u mężczyzn, okolicy pachwinowej, owłosionej głowie dzieci. Grzyby, przenikając do kanału i osłonki włosa, powodują zapalenie mieszka włosowego, pojawiają się krosty i świąd. Natomiast ogniska z krótko ułamanymi ponad skórą włosami wykazującymi lekkie złuszczanie, bez rumienia są objawem grzybicy drobnozarodnikowej. Występuje ona zwykle na głowie dzieci w wieku szkolnym i jest bardzo zakaźna.

W aptece najczęściej pacjenci zgłaszają nam problem grzybicy stóp oraz paznokci. Liczne możliwości zakażenia są przyczyną szybkiego rozprzestrzeniania się choroby. Ponieważ grzyby preferują wilgotne i ciepłe środowisko, można stwierdzić ich obecność w salach gimnastycznych, na basenach, pod prysznicami, w łaźniach. Ciasne obuwie i syntetyczne skarpety usposabiają do zakażenia, ponieważ nasilają pocenie się stóp. Czynnikami chorobotwórczymi są: Epidermophyton floccosum i różne gatunki Trichophyton. Grzybica stóp rozpoczyna się w przestrzeniach międzypalcowych (głównie 3 i 4 przestrzeń). Obserwuje się złuszczanie i narastanie białych, zmacerowanych mas naskórka. W wyniku tego dochodzi do powierzchownych uszkodzeń skóry. Niekiedy zmiany obejmują także inne części stopy. Jeśli zakażenie jest silne, może dojść do reakcji alergicznych (drobne pęcherzyki, silny świąd).

Pogrubienie, kruchość i żółtawe zabarwienie płytek paznokciowych są charakterystycznymi objawami grzybicy paznokci. Przyczyną zakażenia są różne gatunki dermatofitów, drożdżaki, rzadziej grzyby pleśniowe. Warto pamiętać, że powstawanie grzybicy paznokci jest uwarunkowane uszkodzeniem ich wzrostu na skutek chorób, czynników mechanicznych czy chemicznych (zdrowe paznokcie nie są atakowane). Chirurgiczne zdjęcie płytek w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym uznaje się za najwłaściwszą metodę postępowania w tego rodzaju zakażeniach. Płytkę paznokciową można także usunąć (częściowo) za pomocą maści z jodkiem potasu. Opatrunek należy zmieniać codziennie po ciepłej kąpieli. Po około 3-4 tygodniach można łatwo oddzielić i usunąć chorobowo zmienioną płytkę. Następnie zaleca się oczyszczenie (za pomocą pilniczka do paznokci) zakażonego miejsca z pozostałych mas rogowych. Dopiero leczenie pooperacyjne obejmuje stosowanie roztworów i maści przeciwgrzybiczych, aż do całkowitego odrośnięcia paznokci. Wynika to z faktu, iż preparaty przciwgrzybicze nie wnikają do żywych warstw naskórka i są aktywne tylko powierzchownie, w przypadkach głębokich zakażeń leczenie miejscowe jest mało skuteczne.

Zakażenie Pityrosporum orbiculare uwidacznia się w postaci wyraźnie odgraniczonych, lekko złuszczających się jasnych plam, rzadko zlewających się w większe płaszczyzny. Przy potarciu drewnianą szpatułką obserwuje się otrębiaste złuszczanie określane jako „objaw wiórowy”. Zmiany te są charakterystyczne dla łupieżu pstrego. Jest to często występująca grzybica powierzchownych warstw naskórka ze słabo nasilonym odczynem zapalnym. Lokalizuje się prawie wyłącznie na tułowiu.

Drożdżaki, głównie Candida albicans, są przyczyną zakażeń śluzówek, paznokci i przestrzeni międzypalcowych rąk i nóg, fałd skórnych, pochwy. Grzyby te znajdują dogodne warunki do wzrostu w wilgotnym środowisku. Grzybica skóry i paznokci nie zawsze ma łagodny przebieg. Zmiany skórne powstałe na skutek zakażenia grzybami są często wrotami dla wtórnych infekcji bakteryjnych, niekiedy o ciężkim przebiegu (gronkowce). Powikłania te charakteryzują się wysoką gorączką, dreszczami, zapaleniem i ropniami płuc. Ofiarami tego rodzaju zakażeń są chorzy z osłabionym układem odpornościowym.



Postępowanie w zakażeniach grzybiczych:


1. Zasady ogólne

- unikać noszenia odzieży i butów z tworzyw sztucznych, zatrzymujących wilgoć i ciepło,
- nie nosić zbyt ciasnego obuwia,
- odzież mającą bezpośredni kontakt ze zmianami chorobowymi oraz chusteczki, ręczniki należy zmieniać każdego dnia i prać w temperaturze 95 stopni,
- zaleca się stosowanie jednorazowych ręczników i chusteczek,
- nie drapać zakażonych miejsc, aby uniknąć przenoszenia zakażenia,
- po kąpieli bardzo dokładnie osuszać zajęte okolice,
- przy zwiększonej potliwości stosować pudry przeciwgrzybicze,
- stosować środki zwiększające odporność organizmu,
- rzucenie palenia może spowodować poprawę przepływu krwi, a więc i skrócenie czasu terapii,
- dbać o prawidłową dietę, przyjmować preparaty witaminowo-mineralne.

2. Grzybica stóp i paznokci

- zdezynfekować buty (środek grzybobójczy w aerozolu) i skarpety (pranie w roztworze grzybobójczym), profilaktycznie stosować roztwory przeciwgrzybicze,
- w przypadku grzybicy paznokci u rąk – unikać czynności, przy których paznokcie mogą ulec rozmiękczeniu, np. płukania,
- nosić klapki kąpielowe na pływalniach i w zbiorowych prysznicach,
- zwracać uwagę na dobre ukrwienie stóp, zwłaszcza u cukrzyków,
- unikać długich kąpieli, aby nie rozmiękczać skóry,
- unikać drobnych uszkodzeń skóry w wyniku obcinania paznokci, wycinania skórek wokół nich, zwłaszcza u diabetyków (naczyniowe zmiany i obniżona percepcja bólu),
- regularnie pielęgnować paznokcie, ich brzegi natłuszczać często kremem.

3. Grzybica pochwy

- dbać o higienę intymną, używać właściwych preparatów do mycia.

Autor: mgr farmacji Beata Chudzińska

Komentarze

  • 2016-03-31 gość

    Do dezynfekcji obuwia polecilabym septosal produkowany przez firmę z Bytomia