Gorączka - naturalny alarm organizmu

Gorączka nie jest schorzeniem, ale jego sygnałem. Zdrowy organizm sam reguluje swoją temperaturę, ale kiedy termometr wskazuje powyżej 37 °C to  znak, że rozpoczyna się walka z chorobą.

Gorączką określa się stan podwyższonej temperatury ciała powyżej normy. Jest to objaw adaptacyjny organizmu na czynniki: infekcyjne (zakażenia – wirusami, mykoplazmami, bakteriami, grzybami chorobotwórczymi, pasożytami), immunologiczne (choroby reumatyczne) czy toksyczne. Gorączka może mieć podłoże zapalne (choroby jelit), hormonalne (nadczynność tarczycy), nowotworowe (białaczki, chłoniaki, guz mózgu). Innymi przyczynami podwyższonej temperatury ciała są np. uszkodzenia naczyń, udar cieplny, odwodnienie, zastosowanie niektórych leków.

Objawami towarzyszącymi gorączce są przeważnie: dyskomfort, osłabienie, brak apetytu, uczucie rozbicia i zimna, dreszcze, czasem mdłości, ból mięśni i głowy. Bardzo ważne jest ustalenie przyczyny podwyższonej temperatury i wdrożenie odpowiedniego leczenia. W środowisku medycznym od wielu lat istnieją sprzeczne opinie na temat zasadności rutynowego zwalczania gorączki – naturalnej i korzystnej reakcji obronnej organizmu (zwłaszcza w infekcjach wirusowych). Jednocześnie zwraca się uwagę na konieczność szybkiego obniżania temperatury u dzieci zagrożonych drgawkami gorączkowymi, a także u osób dorosłych z niewydolnością krążeniową lub oddechową.


Prawidłowa temperatura ciała

U zdrowej osoby prawidłowe wartości ciepłoty ciała różnią się, w zależności od wybranego miejsca pomiaru i wynoszą.:


- pod pachą – 36,6 °C
- w jamie ustnej – 36,9 °C
- w odbycie – 37,1 °C
- w uchu – 37,1 °C


Temperatura ciała ulega wahaniom także w rytmie dobowym – najniższa jest nad ranem (około godziny 4.00), najwyższa w ciągu dnia (około 16.00). Ciepłota ciała zmienia się ponadto u kobiet w czasie cyklu miesięcznego, co przy regularnej obserwacji (u osoby zdrowej) umożliwia ustalenie terminu owulacji. Co ciekawe, do zmiany temperatury ciała może dojść w warunkach długotrwałego wysiłku fizycznego (wzrost niezależny od temperatury otoczenia) .


Za regulację i kontrolę temperatury ciała odpowiedzialne są:

- termoreceptory ( w skórze, mięśniach, górnych drogach oddechowych, naczyniach żylnych, przewodzie pokarmowym),

- termodetektory (w podwzgórzu, szyjnej części rdzenia kręgowego),

- ośrodek termoregulacji (w podwzgórzu)

- efektory układu termoregulacji (układ krążenia, gruczoły potowe, mięśnie szkieletowe, wątroba, tkanka tłuszczowa).


Podwyższona temperatura ciała

U człowieka stanem podgorączkowym określa się temperaturę ciała powyżej 37 °C, zaś wartość przekraczająca 38 °C nosi miano gorączki. Maksymalna temperatura ciała wywołana gorączką lub przegrzaniem organizmu, przy której możliwe jest przeżycie, wynosi 42°C. Na uwagę zasługuje fakt, iż w wieku starszym wewnętrzna temperatura może wynosić 35°C, nie włączając mechanizmów drżenia mięśniowego.


Leki przeciwgorączkowe

Leki przeciwgorączkowe obniżają podwyższoną temperaturę ciała, spowodowaną pobudzeniem ośrodka termoregulacji O.U.N . Nie mają wpływu na prawidłowe wartości ciepłoty ciała oraz gorączkę spowodowaną czynnikami obwodowymi. Najczęściej stosowane leki to: kwas acetylosalicylowy, pochodne p-aminofenolu (paracetamol), pochodne kwasu fenylopropionowego (ibuprofen), pochodne pirazolonu (metamizol, propyfenazon).

Kwas acetylosalicylowy jest chętnie stosowany przez pacjentów jako lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy. Warto pamiętać, iż bardzo rzadkim, ale ciężkim powikłaniem zastosowania tej substancji czynnej u dzieci w trakcie zakażeń wirusowych jest zespół Reye'a. Kwas acetylosalicylowy jest przeciwwskazany m.in. w ospie wietrznej, stanach zapalnych przewodu pokarmowego, cukrzycy, tężyczce.

Ze względu na liczne działania niepożądane i interakcje, lek ten jest coraz częściej zastępowany przez bezpieczniejszy paracetamol. Biodostępność tej pochodnej p-aminofenolu po zastosowaniu doustnym wynosi ok. 80 proc. Wartość ta jest większa (powyżej 90 proc.) w przypadku stosowania tej substancji czynnej w postaci musującej, natomiast wchłanianie leku z podania doodbytniczego jest mniejsze i wynosi ok. 60 proc. Indeks terapeutyczny paracetamolu jest bardzo wysoki ( stężenie terapeutyczne jest 10- krotnie niższe od najniższego stężenia toksycznego). Zalecane dawki dla dzieci to: 15mg/kg jednorazowo i 90mg/kg/dobę, u dorosłych 750-1000mg jednorazowo i 4 – 5g na dobę, co warunkuje dawkowanie leku co 4 – 6h.

Warto pamiętać, iż paracetamol stosowany z kwasem acetylosalicylowym może wywołać uszkodzenie nerek, a łączony z innymi lekami o właściwościach indukujących metabolizm z udziałem cytochromu P – 450, zwiększa ryzyko uszkodzenia wątroby.

Popularną substancją leczniczą o właściwościach przeciwgorączkowych jest ibuprofen. Lek ten podany przed posiłkiem szybko i w 95 proc. wchłania się z przewodu pokarmowego. Jego działanie nefrotoksyczne może ujawnić się przy odwodnieniu, np. w odmiedniczkowym zapaleniu nerek czy u chorych z biegunką. Ibuprofenu nie należy stosować także w ospie wietrznej z powodu wzrostu ryzyka ropowicy i posocznicy paciorkowcowej.

Przeciwgorączkowo działa także metamizol. Niestety może on powodować uszkodzenie błony śluzowej żołądka, nerek, wątroby i układu krwiotwórczego (agranulocytoza), zaburzenia żołądkowo-jelitowe, czasem reakcje alergiczne. Niezwykle kiedyś popularny propyfenazon powinien być stosowany krótkotrwale, ze względu na możliwe działanie niepożądane – agranulocytozę.


Środki napotne

W stanach gorączkowych, grypie, anginie, zapaleniu gardła i oskrzeli pacjenci chętnie sięgają po preparaty pochodzenia roślinnego o działaniu napotnym. Są to: przetwory z kwiatostanu lipy, syropy i napary z owoców maliny, kwiaty bzu czarnego. Ceniona jest także kora wierzby, bogata w salicylany, flawonoidy i garbniki, działająca przeciwgorączkowo, przeciwzapalnie i przeciwreumatycznie.


Homeopatia

W obniżaniu temperatury mogą okazać się pomocne także preparaty homeopatyczne, takie jak: Aconitum napellus 5CH, Belladonna 5CH, Ferrum phosphoricum 9CH, Arsenicum album 9CH, Bryonia 5CH, Gelsemium sempervirens 9CH oraz leki kompleksowe w postaci kropli czy czopków.


Dodatkowe zalecenia:

- dostarczanie organizmowi dużej ilości płynów – do 3 - 4litrów dziennie,
- wsparcie działania napotnego – gorące kąpiele stóp lub całego ciała, termofory, ciepła odzież, koce,
- wsparcie działania chłodzącego, obniżającego gorączkę – zimne kąpiel stóp, zimne okłady na czoło,
- leczenie dodatkowych objawów-przeziębienia, infekcji układu trawiennego, wymiotów, biegunki,
- wzmocnienie odporności

Autor: mgr farmacji Beata Chudzińska

Komentarze

  • 2016-03-31 gość

    nienawidzę mieć takiego alarmu jakim jest gorączka. dla mnie to najgorsze chwile podczas całego chorowania. na szczęście mam na to sprawdzone lekarstwo, które szybko stawia mnie na nogi. takim lekarstwem jest Pyralgina. Zbija temperaturę bardzo szybko i sprawnie, tak by nie męczyć się za długo. do tego jest dostępna bez recepty, więc można ją kupić w wielu miejscach.