Gdy mózg choruje, cz. 2

Choroba Alzheimera, Parkinsona, Huntingtona – to choroby niezwykle poważne, bo dotyczące funkcjonowania mózgu.

Nie zawsze można się przed nimi uchronić, ale można spowolnić lub zahamować ich rozwój, złagodzić lub ograniczyć występowanie objawów bądź po prostu robić wszystko, by chory mógł jak najdłużej funkcjonować i jak najdłużej czerpać radość z życia.

Do optymalnego efektu potrzebna jest czujność, która pomoże zauważyć początki choroby, a później możliwie jak najszybciej postawiona diagnoza. I o ile spełnienie tego drugiego warunku zależy wyłącznie od lekarza, o tyle spełnienie pierwszego możliwe będzie dzięki wiedzy posiadanej przez potencjalnego pacjenta i jego bliskich.

Co więc warto wiedzieć?

CHOROBA HUNTINGTONA

Choroba Huntingtona, zwana też pląsawicą Huntingtona, powoduje obumieranie neuronów w mózgu. W miarę obumierania komórek mózgu osoby z chorobą Huntingtona tracą możliwość kontrolowania ruchów i emocji, przypominania sobie ostatnich zdarzeń oraz podejmowania decyzji. Choroba prowadzi do niepełnosprawności i śmierci.

Choroba Huntingtona jest dziedziczna, spowodowana obecnością „wadliwego” genu. Ryzyko odziedziczenia choroby jest takie samo dla mężczyzn i kobiet.

Objawy choroby Huntingtona pojawiają się zazwyczaj pomiędzy 30. i 45. rokiem życia, jednak choroba może ujawniać się nawet u 5-letnich dzieci i u dorosłych po 70. roku życia. Są trzy główne typy objawów:

− objawy fizykalne, takie jak ruchy mimowolne i nieporadność ruchowa,

− objawy emocjonalne, takie jak depresja, drażliwość oraz skłonność do natręctw,

− zaburzenia poznawcze, takie jak utrata zdolności zapamiętywania, niemożność skupienia uwagi oraz trudności w podejmowaniu decyzji.

Istnieje duża różnorodność objawów choroby i nie u wszystkich występują one w takim samym stopniu nasilenia.

Najpewniejszą formą diagnozy są testy genetyczne. Mogą je wykonać osoby, które czują się zdrowo, ale istnieje u nich ryzyko dziedziczenia choroby, lub te, u których zauważalne są już pierwsze objawy. Badanie genetyczne pozwalające stwierdzić obecność nieprawidłowego genu polega na pobraniu krwi lub wymazu z jamy ustnej. Skierowanie do poradni genetycznej może wydać lekarz rodzinny, specjalista neurolog bądź psychiatra.

Poza tym diagnozy dokonuje się w oparciu o symptomy choroby. Przeprowadza się też badania obrazowe (u chorych stwierdza się zwiększenie wymiaru komór mózgowych, z charakterystycznym obrazem komór bocznych, mających kształt „skrzydeł motyla”).

Obecnie choroba jest nieuleczalna. Nie ma też sposobów, które opóźniłyby lub zahamowały rozwój choroby Huntingtona. Dostępne są jedynie leki, które umożliwiają łagodzenie niektórych objawów choroby. Pomóc w uporaniu się z niektórymi jej objawami może też rehabilitacja fizyczno-ruchowa, terapia zajęciowa i współpraca z logopedą. Potrzebna jest także pomoc dietetyków, ponieważ osoby chore znacznie tracą na wadze. Ważne jest, aby prowadzić zdrowy tryb życia.

CHOROBA PARKINSONA

Choroba Parkinsona to postępująca choroba zwyrodnieniowa mózgu. Jej bezpośrednią przyczyną jest obumieranie komórek nerwowych znajdujących się w części mózgu zwanej istotą czarną. Neurony te w prawidłowych warunkach wydzielają dopaminę, przekaźnik chemiczny odpowiedzialny za transmisję sygnałów pomiędzy istotą czarną a ciałem prążkowanym w kresomózgowiu.

Impulsy nerwowe przekazywane z istoty czarnej są odpowiedzialne za zależną od naszej woli pracę mięśni i koordynację ruchową.

Obumieranie istoty czarnej i braki dopaminy dają głównie objawy ze strony układu ruchowego. I są to przede wszystkim: spowolnienie i zubożenie ruchów, trudności z rozpoczęciem ruchów, wzmożone napięcie mięśni, trudności z utrzymaniem równowagi, drżenie spoczynkowe dłoni i przodopochylenie ciała.

Poza tym charakterystyczna jest niewyraźna i cicha mowa, ślinotok i napady potliwości.

Najczęściej na chorobę tę zapadają osoby powyżej 65. roku życia, choć trzeba zaznaczyć, że coraz częściej notuje się wystąpienie pierwszych objawów schorzenia u osób w wieku poniżej 40 lat.

Choroba Parkinsona dotyka częściej mężczyzn niż kobiety, więc również płeć jest czynnikiem ryzyka, podobnie jak dziedziczenie, choć warto zaznaczyć, że ryzyko pojawienia się choroby u osób spokrewnionych waha się w przedziale zaledwie kilku procent.

O wiele groźniejszym czynnikiem ryzyka jest za to środowisko, a raczej jego zanieczyszczenie. Dowiedziono bowiem, że ryzyko zachorowania na parkinsona zwiększa się, i to aż o 60 proc., u osób, które mają częsty kontakt z pestycydami i innymi chemikaliami wchodzącymi w skład środków przeznaczonych do ochrony roślin.

Choroba Parkinsona jest trudna do rozpoznania w początkowym stadium. Najistotniejszy na takim etapie jest wywiad z pacjentem, badanie fizykalne, rozpoznanie objawów choroby, a następnie rozszerzenie diagnozy m.in. o badania laboratoryjne krwi i badania obrazowe. Diagnostyką zajmują się lekarze neurolodzy i geriatrzy.

Leczenie choroby Parkinsona ma głównie charakter objawowy, a więc nie można usunąć przyczyny choroby, lecz – częściowo − tylko jej objawy. Polega m.in. na uzupełnianiu niedoboru dopaminy, zahamowywaniu procesu jej rozkładu w mózgu lub dostarczaniu organizmowi substancji, które pobudzają receptory dopaminowe.

Duże nadzieje wiąże się z nowoczesnymi, operacyjnymi metodami leczenia: w Polsce jest to wszczepienie stymulatora mózgu oraz tzw. terapie infuzyjne. W Szwecji i w Stanach Zjednoczonych wykonuje się zabiegi polegające na wszczepieniu do mózgu płodowej tkanki mózgowej. Każdą z tych metod operacyjnych stosuje się u pacjentów z zaawansowaną chorobą Parkinsona.

CHOROBA ALZHEIMERA

Choroba Alzheimera występuje u około 10 proc. osób powyżej 65. roku życia i prawie połowy powyżej 80. roku życia. W mózgu osoby chorej powstają toksyczne dla komórek nerwowych blaszki beta-amyloidu oraz rozwija się przewlekły stan zapalny. Obserwuje się postępujące uszkodzenie komórek nerwowych, jak również ich połączeń, czyli synaps, które prowadzi do wystąpienia licznych objawów chorobowych.

Charakterystycznym objawem choroby Alzheimera są zaburzenia pamięci, czyli zdolności do nabywania nowych lub odtwarzania uprzednio nabytych informacji. Zaburzenia te spowodowane są zanikiem tkanki mózgowej. Wraz z postępem choroby występują także:

− afazja, czyli zaburzenia mowy, trudności w doborze słów i nazywaniu przedmiotów,

− apraksja, czyli niezdolność wykonywania wyuczonych ruchów, np. posługiwania się sztućcami,

− agnozja, czyli zaburzenia słyszenia i widzenia,

− zaburzenia czynności wykonawczych, czyli problemy z ubieraniem się, gotowaniem, jedzeniem.

W późniejszej fazie choroby otępienie jest tak nasilone, że chory może nie wiedzieć, kim jest i mieć trudności z wypowiedzeniem pojedynczych słów. Niektórzy chorzy są nadmiernie pobudzeni, agresywni, a kiedy indziej apatyczni i wyczerpani.

Dotychczas nie określono jednoznacznej przyczyny choroby Alzheimera. Wymienia się jednak czynniki ryzyka, które mogą prowadzić do jej rozwoju i są to m.in.: wiek powyżej 65 lat, urazy głowy, nadciśnienie tętnicze, podwyższony poziom cholesterolu LDL, cukrzyca, niski stopień edukacji (zaobserwowano, że osoby ze średnim i wyższym wykształceniem rzadziej zapadają na chorobę Alzheimera) oraz predyspozycje genetyczne.

Diagnozowaniem choroby Alzheimera zajmują się neurolodzy, psychiatrzy oraz geriatrzy. O rozpoznaniu otępienia alzheimerowskiego przesądzają wyraźnie nasilone typowe objawy utrudniające normalne, codzienne funkcjonowanie. Ponadto wykonywane są badania psychologiczne, fizykalne, laboratoryjne i obrazowe, w tym zdjęcia RTG, tomografia komputerowa i PET.

Choroby Alzheimera nie można wyleczyć, ale można zahamować jej rozwój. Podstawowe leki, stosowane w postaci tabletek lub plastrów naklejanych na skórę, hamują enzym rozkładający jeden z neuroprzekaźników w mózgu – acetylocholinę. Pozwala to na zatrzymanie postępu choroby nawet do 3 lat. Inne leki chronią komórki nerwowe przed toksycznymi substancjami, które pojawiają się w nadmiarze podczas choroby. Objawowo leczy się zaburzenia zachowania.

Czy wiesz, że…

…w późnej fazie choroby Alzheimera chory często ma problemy z samodzielnym przyjmowaniem posiłków, a nawet zapomina o tym, że powinien zjeść? Gdy do tego dojdzie, niezbędna jest pomoc osób trzecich, które zadbają o odpowiednie odżywianie pacjenta.

--

Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną otępienia u osób powyżej 65. roku życia.

--

W Polsce na chorobę Parkinsona cierpi blisko 80 tys. ludzi, a odsetek Europejczyków powyżej 60. roku życia, których dotknęło to schorzenie, wynosi niecałe 2 proc.

--

Na chorobę Huntingtona choruje w krajach rozwiniętych średnio 6 na 100 tys. osób − podaje Światowa Organizacja Zdrowia.

--

Regularny wysiłek umysłowy sprawia, że mózg potrafi się regenerować.

--

Mieszkańcy krajów rozwiniętych są bardziej narażeni na rozwój choroby Alzheimera z powodu mniejszego kontaktu z wirusami, bakteriami i innymi mikroorganizmami powodującymi stymulację antygenową – twierdzą naukowcy.

--

Czy wiesz, że owoce jagodowe zmniejszają ryzyko demencji i chorób neurodegeneracyjnych, ponieważ sprzyjają tworzeniu się nowych połączeń między neuronami?

--

To ważne! Systematyczna aktywność fizyczna zmniejsza ryzyko wystąpienia choroby Parkinsona i choroby Alzheimera.

--

Co jest dobre dla parkinsoników?

Doskonałe efekty daje stosowana u chorych na parkinsona terapia zwana głęboką stymulacją mózgu. Polega ona na umieszczeniu w odpowiedniej strukturze mózgu elektrod, które przewodem połączone są z umieszczonym pod skórą klatki piersiowej stymulatorem. Terapia dostępna jest w Polsce, całkowicie refundowana przez NFZ, nie może być jednak stosowana u wszystkich pacjentów ze względu na występowanie przeciwwskazań do tej metody leczenia. Należą do nich m.in. depresja, łagodne otępienie i przebyty udar mózgu.

--

Dbaj o swój mózg

Mózg, by móc funkcjonować na pełnych obrotach, potrzebuje czegoś w rodzaju iskry, która spowoduje, że między neuronami tworzyć się będą nowe połączenia nerwowe. Jeśli więc chcemy na starość mieć sprawny mózg, powinniśmy przez całe życie efektywnie go stymulować, czyli pozwalać mu obcować ze sztuką i samemu „robić” sztukę, czyli lepić w glinie, śpiewać w chórze czy rysować. Poza tym powinniśmy ciągle podejmować nowe wyzwania, myśleć pozytywnie, ruszać się, medytować oraz zdrowo się odżywiać.

--

Nadzieja dla pląsających

Naukowcy z całego świata szukają metod skutecznego leczenia choroby Huntingtona. Jedni skupiają się na terapii chirurgicznej, takiej jak wszczepianie embrionalnych komórek mózgowych, mając nadzieję, że przejmą one funkcje obumarłych komórek nerwowych. Inni, badając mechanizmy biochemiczne śmierci komórek, przeprowadzają szereg prób lekowych, wierząc, że będą w stanie opracować lek, który opóźni, zatrzyma, a może nawet odwróci przebieg choroby Huntingtona.

--

W alei gwiazd

Z chorobą Alzheimera przez długie lata zmagała się ikona Hollywood Rita Hayworth oraz premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher, a z chorobą Parkinsona hiszpański surrealista Salvador Dali i bokser Muhammad Ali.

Autor: Joanna Grzegorzewska

Komentarze