Dziurawy żołądek

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy to obecnie jedna z najczęstszych przewlekłych chorób przewodu pokarmowego. Cierpi na nią około 10 proc. populacji dorosłej; dwukrotnie częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet. Badacze dają jednak szanse: nowe terapie są coraz skuteczniejsze.

Początek choroby wrzodowej najczęściej dotyczy osób młodych, około 20. roku życia i z reguły ma charakter nawrotowy. Patogenezę choroby wrzodowej często porównuje się do stałej „walki" pomiędzy dwoma przeciwstawnymi czynnikami: tymi, które wspomagają wydzielanie kwasu solnego i tymi, które działają ochronnie na błonę śluzową żołądka i dwunastnicy. Kiedy walkę wygrywają czynniki wspomagające wydzielanie kwasu solnego i osłabiające odporność błony śluzowej na trawiące działanie kwasu, w błonie śluzowej żołądka lub dwunastnicy pojawiają się ograniczone ubytki sięgające poza blaszkę mięśniową błony śluzowej czyli tzw. wrzody trawienne. Ponad 65 proc. z nich rozwija się w dwunastnicy, niecałe 35 proc. dotyka żołądka.


Sezon na wrzody

Choć samo w sobie istnienie wrzodów trawiennych nie jest groźne, powoduje bardzo nieprzyjemne dolegliwości: najczęściej długotrwały ból w górnej części brzucha o charakterze gniecenia i palenia. Typowym bólem dla wrzodów dwunastnicy jest ból występujący sezonowo (wiosna i jesień), pojawiający się na czczo, kilka godzin po posiłku (tzw. bóle głodowe) lub w nocy (tzw. bóle nocne). Charakterystyczne dla wrzodów dwunastnicy jest także to, iż bóle te ustępują po spożyciu posiłków lub wypiciu mleka. Jeżeli natomiast bóle występują natychmiast po przyjęciu pokarmu (zwykle po 15-30 minutach), możemy sądzić, że są to wrzody zlokalizowane w żołądku. W chorobie wrzodowej żołądka rzadko także spotyka się postać sezonową. Oprócz typowego bólu brzucha, choroba wrzodowa może powodować również inne niespecyficzne objawy, jak np. uczucie pełności po posiłku, zgaga, odbijanie, brak apetytu, spadek masy ciała, rzadziej nudności i wymioty.


Skąd się biorą?

Etiologia choroby jest różnorodna. Obecnie, za podstawową przyczynę rozwoju choroby wrzodowej uważa się obecność w żołądku i dwunastnicy bakterii Helicobacter pylori. Takie zakażenie występuje u 99 proc. przypadków wrzodów dwunastnicy i 75 proc. przypadków wrzodów żołądka. U osób, u których stwierdzono obecność wrzodów przewodu pokarmowego, a nie stwierdzono obecności bakterii Helicobacter pylori, za najczęstszą ich przyczynę uznaje się stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), zwłaszcza piroksykamu, ketoprofenu i indometacyny, które zwiększają ryzyko wystąpienia wrzodów trawiennych ponad 4-krotnie. Z jednej strony NLPZ powodują bezpośrednie uszkodzenie komórek nabłonkowych żołądka, a drugiej strony hamują pośrednio wytwarzanie prostaglandyn, substancji, które działają wysoce ochronnie na śluzówkę żołądka. Silnie wrzodotwórczo działają również steroidowe leków przeciwzapalnych (glikokortykosteroidów), zwłaszcza gdy podawane są równocześnie z NLPZtami. W takim wypadku, ryzyko rozwoju choroby wrzodowej zwiększa się aż 15-krotnie.

Pewną rolę w rozwoju choroby wrzodowej odgrywają również czynniki genetyczne, gdyż duży odsetek przypadków tej choroby jest związana z genetycznie uwarunkowaną zwiększoną ilością komórek okładzinowych żołądka wydzielających właśnie kwas solny. Interesujący jest także fakt, że zwiększoną częstość występowania wrzodów dwunastnicy zaobserwowano u osób z grupą krwi 0.Kolejnym czynnikiem ryzyka rozwoju owrzodzenia przewodu pokarmowego jest styl życia: zła dieta, bogata w ostre przyprawy, a także palenie papierosów, alkohol i chroniczny stres.


Powikłania choroby wrzodowej

Niestety, zdarzają się przypadki, w których choroba wrzodowa nie daje na początku żadnych dolegliwości, a wykrywana jest dopiero wtedy, gdy pojawiają się powikłania zagrażające życiu pacjenta. Najczęstszym powikłaniem choroby wrzodowej jest krwawienie z wrzodu (20 proc. przypadków powikłań, 25 proc. zgonów spowodowanych chorobą wrzodową), które występuje w momencie uszkodzenia naczyń przebiegających w ścianie żołądka lub dwunastnicy.

Głównym objawem są krwiste lub czarno-fusowate wymioty oraz krwiste, smoliste stolce, konsekwencją których może anemizacja organizmu. Dane statystyczne donoszą, iż 20 - 30 proc. pacjentów cierpiących na chorobę wrzodową ma kilka miejsc krwawienia, a 80 proc. krwawień ulega samoistnemu zahamowaniu. Kolejnym bardzo groźnym powikłaniem choroby wrzodowej jest perforacja (przedziurawienie) wrzodu trawiennego (5 proc. przypadków powikłań, 33 proc. zgonów z powodu choroby wrzodowej). Ostatnim powikłaniem, charakterystycznym szczególnie dla wrzodów nawracających, jest zwężenie odźwiernika, czyli tej części żołądka, która graniczy z dwunastnicą (2 - 4 proc. przypadków powikłań). W wyniku tego stanu, przechodzenie pokarmu z żołądka do dwunastnicy znacznie jest utrudnione, pokarm zalega w żołądku powodując kurczowe bóle brzucha, nudności, wymioty i spadek masy ciała. Dodatkowo, w niszy wrzodowej może również dojść do zwyrodnienia rakowego (3 proc. przypadków).


Leczenie choroby

Obecny stan wiedzy i rozwój przemysłu farmaceutycznego stwarza nam możliwość stosowania w chorobie wrzodowej leków o przeróżnym mechanizmie działania. Jak donoszą dane statystyczne, tak stosowana farmakoterapia skojarzona może dawać pozytywne efekty nawet w 80 proc. przypadków. Oprócz leczenia farmakologicznego możliwe jest też leczenie chirurgiczne. Olbrzymią rolę odgrywają zalecenia dietetyczne. Należy też unikać drażniących śluzówkę NLPZ-tów, a tym bardziej łącznego ich stosowania z glikokortykosteroidami.


Gdy żołądek płonie

Z medycznego punktu widzenia zapalenie żołądka jest reakcją organizmu (zapalną) na uszkodzenie tkanek żołądka, z których najdelikatniejszą jest błona śluzowa żołądka. Do uszkodzenia błony śluzowej żołądka dochodzi w wyniku różnych czynników etiologicznych, które wywołują daną reakcję zapalną. Gastrolodzy często termin zapalenie żołądka używają jedynie w odniesieniu do rzeczywistych stanów zapalnych (immunologicznych lub infekcyjnych), a w przypadku innych rodzajów stosują termin gastropatia. Wyróżnia się trzy główne typy zapalenia błony śluzowej żołądka: ostre, przewlekłe i formy specjalne.

Ostre zapalenie żołądka objawia się silnym bólem w nadbrzuszu o charakterze gniecenia i pieczenia, nagłym pogorszeniem samopoczucia, gorączką i silnymi wymiotami. Niestety jest to stan chorobowy z różnymi ciężkimi konsekwencjami. W najpoważniejszym przypadku choroba może przyjąć postać krwotoczną powodując niedokrwistość połączoną z zapaścią, a także może dojść do przebicia ściany żołądka lub uszkodzenie przełyku. Przyczyną ostrego zapalenia żołądka są przede wszystkim oparzenia i urazy wewnętrzne, a także promieniowanie rentgenowskie, alkohol, narkotyki oraz zatrucie pokarmowe (np. trującymi grzybami czy produktami skażonymi laseczką jadu kiełbasianego).

Z kolei przewlekłe zapalenie żołądka może przebiegać na początku bezobjawowo lub niekiedy pierwszymi symptomami są wzdęcia, mdłości i utrata apetytu oraz po jedzeniu ból i uczucie ucisku oraz pełności. Czasem dodatkowo mogą dołączyć się zaparcia lub rozwolnienie. Przewlekłe zapalenie żołądka w zależności od przebiegu może być powierzchniowe, zanikowe lub doprowadzać do całkowitego zaniku błony śluzowej żołądka. Najczęściej schorzenie te wywołane jest przez czynniki bakteryjne (między innymi przez bakterię Helicobacter pylori, odpowiadającą za rozwój wrzodów żołądka i dwunastnicy), jak i wirusowe. Może się również rozwinąć na skutek przewlekłego stosowania NLPZtów, spożywanie pokarmów zwiększających wydzielanie soku żołądkowego, a także palnie papierosów i picie kawy. Leczenie przewlekłego zapalenia żołądka skupia się, podobnie jak w przypadku leczenia wrzodów żołądka, na eradykacji bakterii Helicobacter pylori.


Dr n. farm. Marta Kruk-Słomka

Autor: dr n. farm. Marta Kruk-Słomka

Komentarze