Diagnoza: alergia

Co piąta osoba ma katar sienny, co piąte dziecko w szkole choruje na astmę, co szóste na alergiczne zapalenie skóry, a u co 20 osoby występują objawy pokrzywki skórnej – alergia urasta do rangi plagi XXI wieku.

Za terminologicznego ojca alergii należy uznać wiedeńskiego naukowca Clemensa Petera von Pirqueta, który w 1906 r. po raz pierwszy wprowadził ją do nazewnictwa medycznego (gr. allos – inny i ergos – reakcja, czyli inna reakcja). W 1921 roku kolejni badacze Carl Prausnitz i Heinz Kutner stwierdzili istnienie potencjalnych substancji wywołujących taką „inną reakcję” i nazwali je reagenami (reaginami). 45 lat później reageny zidentyfikowano jako przeciwciała typu IgE i to właśnie odkrycie stało się początkiem tezy, iż za reakcje nadwrażliwości odpowiedzialne jest między innymi nadmierne wytwarzanie przeciwciał klasy IgE. Alergia (nadwrażliwość, uczulenie) to patologiczna i jakościowo zmieniona odpowiedź tkanek na dany czynnik uczulający (tzw. alergen), polegająca na reakcji układu immunologicznego związanej z powstaniem swoistych przeciwciał.

Zasadniczo uznaje się, że wszystkie reakcje alergiczne rozpoczynają się od wytwarzania przez białe krwinki przeciwciał IgE, które to po związaniu z antygenem doprowadzają do uwolnienia różnych substancji, tzw. mediatorów stanu zapalnego. Jednym z głównych mediatorów, które wyzwalają się w organizmie podczas kontaktu z alergenami jest histamina, odpowiedzialna za szereg objawów charakterystycznych dla nadwrażliwości.


Na początku był alergen

Wszystkie reakcje alergiczne prowokowane są przez alergeny. Alergenem może być w zasadzie każda substancja, która ma kontakt z naszym organizmem. Jak dotąd, do grupy alergenów zaklasyfikowano ponad kilkadziesiąt tysięcy związków, a najczęstszy podział obejmuje:


• alergeny roślinne (np. pyłek kwiatów, drzew, krzewów, chwastów, roślinne olejki eteryczne, grzyby pleśniowe)

• alergeny zwierzęce (np. białko zwierzęce, sierść zwierząt)

• alergeny chemiczne (np. metale, konserwanty, barwniki, detergenty)


Ze względu na rodzaj alergenu, który jest w stanie wywołać reakcję uczuleniową, alergie możemy podzielić na:


• pokarmowe
• wziewne
• kontaktowe
• iniekcyjne


Z kolei czynniki wpływające na alergię dzielimy na:


• genetyczne
• środowiskowe
• psychiczne


Poznasz ją po … skórze

Objawy alergii występują zawsze po kontakcie z alergenem. Ważny jest jednak tutaj fakt, że alergiczne objawy występują w różnym czasie i mogą nie być od razu zauważone. Niekiedy pojawiają się w kilka minut lub godzin po kontakcie z alergenem, czasem po kilku tygodniach czy miesiącach stałego narażenia na kontakt ze substancją uczulającą.

Zidentyfikowanie potencjalnego alergenu na podstawie wywiadu lekarza z pacjentem jest potwierdzane dalszymi badaniami, takimi jak: testy skórne, badania serologiczne i testy (próby) ekspozycyjne. Dodatni wynik testów skórnych i badań serologicznych jest dowodem na to, że chorujemy na alergię. Testy ekspozycyjne natomiast są potwierdzeniem, że to już konkretne i zidentyfikowane substancje uczulające są właśnie odpowiedzialne za dane reakcje alergiczne.


Testy skórne

Potwierdzają alergię i pomagają w identyfikacji czynnika alergizującego. Najlepszą porą na wykonanie skórnych testów alergicznych jest późna jesień i wczesna zima. Spośród testów skórnych, najczęściej wykonywane są testy skaryfikacyjne lub śródskórne. Metoda badania skaryfikacyjnego polega na tym, że potencjalny alergen (powietrznopochodny, pokarmowy, zawodowy) jest nanoszony w bardzo małym stężeniu na zadrapaną poprzednio powierzchnię skóry przedramienia lub pleców. Z kolei metoda badania śródskórnego polega na wstrzyknięciu roztworu domniemanego alergenu śródskórnie. O uczuleniu na daną substancję świadczy pojawienie się w miejscu podania alergenu czerwonego nacieku. Wynik testu odczytywany jest po 15 minutach, poprzez zmierzenie średnicy powstającego bąbla i otoczki rumieniowej. Porównania dokonuje się z kontrolą, którą jest roztwór histaminy w rozcieńczeniu 1:10000 podany w analogiczny sposób jak roztwór alergenu. Czasami dla porównania stosuje się także próbę ślepą, podając śródskórnie lub nanosząc na zadrapanie wodę destylowaną. Wynik jest interpretowany w oparciu o trójstopniową skalę:


+ oznacza bąbel o średnicy do 5 mm,
++ oznacza bąbel o średnicy do 1 cm z towarzyszącą otoczką rumieniową,
+++ oznacza bąbel z szerokim pasmem rumienia i charakterystycznymi odnogami.


Badania serologiczne

Osobom, które nie chcą lub ze względów medycznych nie mogą poddać się testom skórnym, można zlecić wykonanie badania mającego na celu określanie stężenia swoistych przeciwciał IgE we krwi, skierowanych przeciw konkretnym alergenom. W chorobach alergicznych następuje wzrost całkowitego stężenia IgE w surowicy krwi. Najczęściej takie badanie IgE odbywa się za pomocą testu radioalergosorpcji lub testu fluoroscencyjnego. Są to metody wysoce dokładne i bezpieczne, jednakże bardzo drogie, a wynik dodatkowo otrzymuje się dopiero po tygodniu od pobrania próbki krwi.


Testy ekspozycyjne

Tego rodzaju testy ekspozycyjne są przydatne w diagnostyce astmy, alergii pokarmowych, pokrzywce czy uczuleniu na lateks. Alergen, podejrzewany o działanie uczulające, podawany jest odpowiednią drogą: dospojówkowo, donosowo, dooskrzelowo, doustnie lub na skórę, po to, aby po odpowiednim czasie zaobserwować reakcję organizmu. Niestety, wielką wadą takich testów jest to, iż można je wykonywać tylko podczas hospitalizacji pacjenta. Testy ekspozycyjne są testami prowokacyjnymi, więc mogą wywołać u pacjenta burzliwą i ciężką czasami do przewidzenia reakcję alergiczną, co uzasadnia potrzebę obecności wykwalifikowanej służby zdrowia.

Autor: dr n. farm. Marta Kruk

Komentarze