Czosnek - król przypraw

Smak i zapach czosnku towarzyszy ludziom od pięciu tysięcy lat. Dziś używamy go, by potrawy były smaczniejsze, ale nasi przodkowie doceniali przede wszystkim jego lecznicze właściwości.

Zalety czosnku znali starożytni Hebrajczycy, Rzymianie i Grecy. Ci ostatni nazwali go „cuchnącą różą”, co nie zniechęcało ich do spożywania czosnku w wielkich ilościach. Starożytni uważali, że czosnek wzmacnia siły, zabezpiecza przed chorobami i... leczy niemoc płciową u mężczyzn. Stałe porcje czosnku otrzymywali legioniści rzymscy i robotnicy zatrudnieni przy budowie piramid. Arabowie stosowali go na owrzodzenia i rany, natomiast Chińczycy podawali utarty z olejem i cukrem, aby usunąć objawy zmęczenia.


Dobroczynna roślina

Czosnek pospolity (Allium Sativum) zawiera flawonoidy, saponiny, substancje zbliżone do ludzkich hormonów płciowych, enzymy, aminokwasy, witaminy A, C, B1, B2, PP i substancje mineralne, spośród których najważniejsze to: potas, fosfor, magnez, żelazo, cynk, wapń, jod i selen.

Głównym atutem czosnku są jednak jego właściwości antybiotyczne. Odpowiada za nie zawarty w ząbkach rośliny olejek czosnkowy, z którego podczas rozdrabniania uwalnia się bakteriobójcza allicyna. Wtedy też powstaje charakteryzujący czosnek nieprzyjemny zapach. Dotąd nie odkryto szczepów bakterii, które uodporniłyby się na allicynę.


Komu czosnek, komu…?

Substancje antybiotyczne zawarte w czosnku odkażają drogi oddechowe, moczowe, płuca, jamę ustną, a oprócz tego hamują rozwój grzybów i dobrze radzą sobie z leczeniem pleśniawek i drożdżaków. Przed ich działaniem nie potrafią obronić się pasożyty układu pokarmowego, a w szczególności owsiki. Z dobrym skutkiem można go stosować przy biegunkach, wzdęciach i nieżytach żołądka. Naturalny antybiotyk zawarty w roślinie nadaje się także do stosowania zewnętrznego podczas leczenia trudno gojących się ran, grzybic skóry i oparzeń. Czosnek zdaje także egzamin tam, gdzie inne antybiotyki zawodzą, czyli w walce z wirusami, szczególnie grypy. Pomaga też obniżyć gorączkę.

Zawarta w czosnku allicyna sprawia także, że roślina ta działa przeciwmiażdżycowo, wpływa na obniżenie poziomu cholesterolu, zmniejsza ciśnienie krwi i zapobiega utlenianiu tłuszczów w krwiobiegu. Wynika z tego, że czosnek chroni organizm przed zawałem serca, udarem mózgu i arteriosklerozą.

Osoby dbające o kondycję powinny wiedzieć, że czosnek wspomaga aktywowanie insuliny, dzięki czemu przyczynia się do wzrostu tkanki mięśniowej, a ogranicza rozrost tkanki tłuszczowej. Oprócz tego roślina opóźnia procesy starzenia dzięki swoim właściwościom przeciwutleniającym i tonizującym.


Jedz go na zdrowie

Mimo niezwykłych właściwości czosnku, zaleca się zjadać nie więcej niż 2-3 ząbki dziennie. Warto jeść czosnek świeżo rozdrobniony, gdyż najważniejszy składnik rośliny, allicyna uwalnia się podczas rozcierania lub wyciskania. Czosnku nie powinno długo gotować, gdyż pod wpływem wysokiej temperatury traci on część ze swoich walorów. Najlepszym sposobem na zachowanie leczniczych własności czosnku jest dodanie go pod koniec przygotowywania potrawy. Jednocześnie czosnek poddany obróbce cieplnej traci nieco ze swojej specyficznej woni i zyskuje łagodniejszy smak. Dobrym sposobem neutralizacji przykrego zapachu z ust po jego zjedzeniu jest spożycie roślin zielonych, takich jak pietruszka, szczaw, ruta. Dobre skutki daje też wypicie mleka lub kieliszka czerwonego wina oraz gryzienie ziaren palonej kawy, kolendry i jałowca. Nie ma jednak skutecznego sposobu na zniwelowanie zapachu wydobywającego się wraz z potem przez skórę.

Na rynku pojawiają się różne preparaty czosnkowe, które różnią się sposobem przygotowania:
płatki i granulaty - suszony czosnek w różnej postaci, który traci właściwości bakteriobójcze, ale zachowuje własności grzybobójcze i przeciwutleniające.


sól czosnkowa - sól wymieszana z suszonym czosnkiem, którego wartości są jednak znikome ze względu na obecność sodu


tabletki - wysuszone ząbki czosnku połączone z ziołami neutralizującymi ich zapach, najczęściej z pokrzywą


macerat – czosnek odmaczany w oleju, a następnie kapsułkowany

wyciąg z czosnku – kapsułkowane sproszkowane ząbki czosnku


olej czosnkowy – kapsułkowany czysty olejek wyciśnięty z czosnku. Jest najskuteczniejszy ze wszystkich preparatów


Cudowny lek, ale nie dla każdego

Czosnku nie można spożywać w dowolnych ilościach, ponieważ nadmierne dawki mogą prowadzić do wzdęć i uszkodzeń wątroby. Niewskazane jest jedzenie czosnku przy zapaleniu płuc i kaszlu zabarwionym krwią. Ponadto powinny go unikać osoby z niskim ciśnieniem i chorujące na nerki. Czosnek może wywołać też reakcję alergiczną – wyprysk lub nawet oparzenie w kontakcie ze skórą, a nadmiar czosnku może zakłócić działanie leków przeciwzakrzepowych i stosowanych w leczeniu AIDS oraz terapię insulinową.


Czosnek i … czosnek

Uprawia się ok. 300 gatunków czosnku. Najbardziej znany jest ten o białych łuskach, ale odmiany włoskie i hiszpańskie mają kolor purpurowy lub różowy.

Sprowadzamy też czosnek z Chin, ale jego jakość może budzić wątpliwości - nie kiełkuje, nie można go rozmnożyć, a charakterystyczny zapach jest ledwo wyczuwalny.

Jak odróżnić dobry czosnek od „niedobrego”? Powszechnie panujące przekonanie, że polski czosnek to ten, który jest mniejszy i różowy, nie jest do końca prawdziwy. Czosnek sadzony wiosną (podgórski) jest biały, a sadzony jesienią jest różowy, natomiast czosnek chiński charakteryzuje się miękkimi łupinami, których praktycznie nie trzeba obierać. Najlepiej nie kierować się w wyborze jego barwą, ale poszukiwać rośliny na targowisku, u sprawdzonych sprzedawców.

Autor: Joanna Pstrong

Komentarze

  • 2016-03-31 gość

    Uwielbiam czosnek! Ze świeżym chlebkiem, mniam:D

  • 2016-03-31 gość

    podoba mi sie jak odroznic czosnek dobry od niedobrego ;)