Cukrzyca - epidemia XXI wieku

14 listopada obchodzimy Światowy Dzień Cukrzycy. W tym właśnie dniu, 87 lat temu w Szpitalu Miejskim w Toronto po raz pierwszy zastosowano wyciąg z trzustki wołowej u chorego na cukrzycę czternastolatka Leonarda Thompsona.

Wyodrębnienie insuliny stanowi jedną z największych zdobyczy medycyny. W momencie, dokonania tego odkrycia przez Fredericka Granta Bantinga cukrzyca była chorobą, która dotykała nielicznych, lekarze skupiali się raczej na gruźlicy, błonicy, durze brzusznym czy kokluszu. Dzisiaj, co pięć sekund na świecie diagnozuje się cukrzycę u kolejnej osoby, a co dziesięć sekund ktoś na nią umiera. Cukrzyca jest epidemią XXI wieku, szacuje się, że za piętnaście lat liczba chorych sięgnie 380 mln!


Bieda matką wynalazków

Frederick Banting nie miał szczęścia do prywatnej praktyki – brak znajomości i wyrobionego nazwiska spowodował, że musiał szukać drugiego etatu w szpitalu uniwersyteckim w Toronto, gdzie zajął się cukrzycą. Do jego odkrycia, pośrednio, przyczynił się niemiecki uczony Oskar Minkowski. W opublikowanym artykule opisywał doświadczenie związane z usunięciem u psa trzustki. Po analizach doszedł do wniosku, że na spalanie cukru w organizmie wpływ wywierają znajdujące się w trzustce komórki tzw. wysepek Langerhansa.

Razem ze studentem czwartego roku medycyny Charlesem Bestem zaczął eksperymenty na psach, dzięki którym odkrył, że nieprodukujące soków trawiennych trzustki płodowe zwierząt, składają się prawie wyłącznie z wysepek Langerhansa. Z trzustek płodów cieląt rozpoczął produkcję wyciągów; pierwszy czworonożny pacjent na tych pionierskich preparatach przeżył aż dwa miesiące. Pierwszą dawkę insuliny Banting podał swojemu przyjacielowi ze studiów, który umierał na cukrzycę. Jak się szybko okazało, zbyt mała ilość leku nie podziałała, dopiero podana przez asystenta większa dawka zdziałała cuda.


Nobel dzielony przez cztery

Odkrycie insuliny nastąpiło w 1922 r., a już rok później Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała Bantingowi i MacLeodowi (jego przełożonemu) nagrodę Nobla. Frederic Banting okazał się jednak nie tylko świetnym naukowcem, ale i dobrym kolegą, w akcie solidarności z pominiętym asystentem – Bestą, oddał mu połowę nagrody. W odpowiedzi na to John MacLeod podzielił się swoją częścią z chemikiem Jamesem Collipowi (1892-1965), dziękując mu w ten sposób za wkład w oczyszczenie pierwszych preparatów insuliny. W 1934 r. król Anglii Jerzy V nadał Bantingowi tytuł szlachecki.


Trochę historii

„Chorzy na cukrzycę mogą jeść wszystkie potrawy, tylko we właściwej ilości i proporcjach” – to twierdzenie propagował w latach dwudziestych wybitny polski uczony Jakub Węgierko (1889-1960).

Bezpośrednio po odkryciu insuliny, wprowadził pojęcie „pojemności węglowodanowej” zwiększającej się pod wpływem spożycia pokarmów węglowodanowych także u chorych na cukrzycę – i na tej podstawie zastosował do leczenia cukrzycy dietę bogatą w węglowodany, obejmującą także spożycie cukrów prostych (sacharozy), zawierającą natomiast ograniczoną ilość tłuszczu. W latach trzydziestych odkrył, że stan niedocukrzenia krwi wywołany wstrzyknięciem insuliny przerywa napad astmy oskrzelowej i tym odkryciem zapoczątkował badania, które z biegiem lat doprowadziły do wykorzystania w tym samym celu glikokortykosteroidów. W latach powojennych podjął badania mające na celu wyizolowanie z roślin (warzyw), a także z drożdży piwnych, czynnika przeciwcukrzycowego. I ta hipoteza znalazła potem częściowe potwierdzenie w odkryciu korzystnego wpływu błonnika i innych substancji resztkowych na tolerancję węglowodanów. Założył pierwsze poradnie cukrzycowe. Był, wraz z Józefem Wacławem Grottem, współzałożycielem w 1955 Sekcji Diabetologicznej Towarzystwa Internistów Polskich, która w 1985 przekształciła się w samodzielne Polskie Towarzystwo Diabetologiczne.


Nagrody Nobla za badania dotyczące cukrzycy i przemiany węglowodanów:

1923r. Frederic Grant Banting (1891-1941) i John James R. MacLeod (1876-1935) Kanada, za odkrycie insuliny.

1947r. Carl Ferdinand Cori (1896- 1984) i Gerty Theresa Cori (1896-1957)USA, za badania wyjaśniające strukturę i przemianę glikogenu, Bernardo Alberto Houssay (1887-1971)

Argentyna, za odkrycie w przysadce hormonu pogarszającego przemianę węglowodanów.

1958r. Frederic Sanger (ur. 1918) Wielka Brytania, za badania wyjaśniające strukturę białek, a zwłaszcza za wyjaśnienie składu aminokwasowego insuliny.

1977r. Rosalyn Yalow (ur. 1921) USA, za opracowanie (wspólnie ze zmarłym wcześniej Bersonem) metody radioimmunologicznego oznaczania insuliny we krwi, wykorzystanej następnie do oznaczania we krwi i płynach biologicznych innych peptydów, hormonów i substancji.

O historii odkrycia insuliny można przeczytać w książce Michaela Blissa pt.: „Chwały wystarczy dla wszystkich”

Autor: Daria Kaczmarek

Komentarze