Choroby wątroby, cz.1

Najwięksi wrogowie wątroby to tłuste jedzenie oraz alkohol. A że my, Polacy, nie jemy najzdrowiej i nie stronimy od procentów nawet w święta − albo zwłaszcza w święta, nie mówiąc już o nocy sylwestrowej − robimy wielką krzywdę naszej wątrobie.

Na dodatek mamy awersję do mycia rąk i przedziwną niechęć do robienia badań. Kochamy wszelkiego rodzaju tabletki, a jednocześnie nie chodzimy do lekarza. Bagatelizujemy pierwsze niepokojące sygnały, więc najczęściej zaczynamy się leczyć, gdy wątroba jest już w zaawansowanym stadium choroby. Albo po prostu tak mało wiemy, że nawet gdybyśmy chcieli, nie jesteśmy w stanie odpowiednio wcześnie zareagować. Dlatego tak ważne jest, by poznać zagrożenia, które czyhają na ten organ. A oto najważniejsze:

CHOROBY ALKOHOLOWE

Alkohol to najczęstsza przyczyna chorób wątroby w krajach rozwiniętych. W zależności od czasu, ilości spożywanego alkoholu oraz uwarunkowań genetycznych zmiany w wątrobie spowodowane alkoholem mają postać stłuszczenia, zapalenia lub marskości i są określane mianem alkoholowych chorób wątroby.

ALKOHOLOWE STŁUSZCZENIE WĄTROBY występuje u 90 proc. osób spożywających nadmierne ilości alkoholu. W obrazie mikroskopowym wątroby widoczne jest gromadzenie lipidów w postaci kropli tłuszczu wypełniających komórkę. Przy nasilonym stłuszczeniu zmiany obejmują całość miąższu, powodując tworzenie ziarniniaków tłuszczowych, co może prowadzić do pękania przeładowanych tłuszczem komórek.

ALKOHOLOWE ZAPALENIE WĄTROBY charakteryzuje się różnego stopnia nasileniem stłuszczenia, zwyrodnieniem „balonowatym” komórek wątroby, stanem zapalnym oraz rozwijającym się włóknieniem.

ALKOHOLOWA MARSKOŚĆ WĄTROBY nie różni się znacząco od marskości o innej przyczynie (więcej o marskości w osobnym akapicie).

Stłuszczenie wątroby przebiega najczęściej bezobjawowo, choć czasami towarzyszy mu uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, złe samopoczucie, ciągłe zmęczenie. Alkoholowe zapalenie wątroby charakteryzuje się w najcięższych przypadkach żółtaczką, gorączką, obrzękami, wodobrzuszem i objawami niewydolności wątroby. Może też przebiegać bez objawów. Marskość z kolei to pełen wachlarz objawów klinicznych od żółtaczki po zaburzenia neurologiczne (o tym w osobnym akapicie).

Najskuteczniejszym lekiem jest abstynencja. Zaprzestanie spożywania alkoholu skutkuje bowiem powolnym ustępowaniem większości zmian, natomiast kontynuowanie picia może prowadzić nawet do śmierci.

Istotne jest też uzupełnianie niedoborów żywieniowych i witaminowych zbilansowaną dietą z suplementacją witamin z grupy A, D, K, kwasu foliowego i – przede wszystkim – witamin z grupy B: tiaminy, ryboflawiny, pirydoksyny.

Rozpoznanie alkoholowej choroby wątroby opiera się na potwierdzeniu nadużywania alkoholu przez pacjenta, charakterystycznym obrazie klinicznym wątroby oraz badaniach laboratoryjnych.

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY

Zapalenie wątroby wywołane przez wirusy to w skrócie WZW. Obecnie znanych jest sześć czynników wirusowych pierwotnie uszkadzających wątrobę i jest to wirus zapalenia wątroby typu A (HAV), B (HBV), C (HCV) oraz wirus zapalenia wątroby typu D (HDV), E (HEV) i G (HGV). W Polsce najczęściej występują trzy pierwsze zakażenia.

WZW TYPU A to „choroba brudnych rąk”. Do zakażeń dochodzi najczęściej u osób w wieku 25-29 lat. Jest to choroba względnie niegroźna.

WZW TYPU B jest dużo bardziej niebezpieczne – prowadzi do marskości wątroby, raka, a także chorób innych narządów. Można się zarazić przez kontakt z krwią i innymi wydzielinami chorego.

WZW TYPU C to najgroźniejsze wirusowe zapalenie wątroby, na które nie ma szczepionki. Wirus przenosi się przez krew. W większości przypadków do zakażenia dochodzi w warunkach ambulatoryjnych i szpitalnych. Ten rodzaj choroby zazwyczaj jest przewlekły, a wątroba stopniowo traci zdolność do prawidłowego funkcjonowania.

WZW typu A powoduje objawy podobne do zatrucia pokarmowego. Charakterystyczne są także odbarwienie stolca, ciemny mocz, żółtaczka (żółtawy kolor białek oczu oraz skóry). W przypadku WZW typu B objawy są podobne do grypy i zatrucia pokarmowego, natomiast charakterystyczną cechą WZW typu C jest najczęściej wieloletni brak lub występowanie skąpych objawów choroby, czyli osłabienia, pobolewania mięśni i stawów, mrowienia, suchości w jamie ustnej, obniżonego nastroju, trudności w koncentracji.

Leczenie WZW zależy od jego typu oraz od charakteru, czyli od tego, czy jego przebieg jest ostry, czy przewlekły. W przypadku ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu A, B, D i E zaleca się wypoczynek oraz dietę wykluczającą m.in. potrawy ciężkostrawne oraz alkohol, a w przypadku przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B i C − terapię interferonem.

Rozpoznanie WZW polega na wywiadzie, badaniu fizykalnym (wątroba może być powiększona) oraz na oznaczeniu poziomu enzymów wątrobowych (próby wątrobowe, bo to o nich mowa, to proste badanie laboratoryjne krwi, które sprawdza poziom enzymów zawartych w komórkach wątroby). Wykonuje się też testy serologiczne.

MARSKOŚĆ WĄTROBY

Marskość wątroby, czyli utrata prawidłowej struktury gruczołu, która doprowadza do jego niewydolności, to poważna choroba. Nie występuje nagle, zwykle doprowadzenie narządu do takiego stanu zajmuje lata, podczas których pojawiają się ostrzegawcze sygnały, jednak zazwyczaj je bagatelizujemy. Najczęstszą przyczyną marskości jest nadużywanie alkoholu. Oprócz tego do rozwoju choroby mogą przyczynić się: przewlekłe wirusowe zapalenia wątroby, zaburzenia przemiany materii, toksyczne uszkodzenia wątroby.

Objawy marskości wątroby to początkowo uczucie zmęczenia i ogólnie gorsza tolerancja wysiłku, zmniejszenie apetytu, nietolerancja alkoholu oraz pokarmów smażonych i tłustych, wzdęcia i uczucie ciężaru w nadbrzuszu po posiłkach, bezsenność, świąd skóry. Później pojawić może się żółtaczka, krwawienia z nosa i dziąseł, postępujące wyniszczenie w związku z zanikiem mięśni, skłonność do obrzęków podudzi, wodobrzusze, odwrócenie rytmu dobowego snu i czuwania oraz zaburzenia psychiczne od spowolnienia, zaburzeń zachowania, po jadłowstręt, splątanie i w końcu śpiączkę.

W przypadku zaawansowanych zmian konieczny jest przeszczep. Gdy jednak w porę choroba zostanie ujawniona, wystarczy leczenie farmakologiczne, stosowanie diety wątrobowej, całkowite odstawienie alkoholu oraz innych szkodliwych czynników, np. leków.

Diagnoza jest stawiana po dokładnym zbadaniu pacjenta i na podstawie starannie zebranego wywiadu oraz w oparciu o wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych. Dla ostatecznego potwierdzenia przeprowadza się biopsję wątroby.

RAK WĄTROBOWOKOMÓRKOWY

Rak wątrobowokomórkowy to nowotwór złośliwy wątroby wywodzący się z hepatocytów (hepatocyty to komórki wątrobowe, które są podstawowym elementem strukturalnym miąższu wątroby).

Podłożem do rozwoju tego raka są przede wszystkim przewlekłe zapalenia wątroby typu B i C. Poza tym czynnikami ryzyka są m.in.: marskość wątroby, hemochromatoza, czyli schorzenie wątroby wywołane nadmiernym wchłanianiem żelaza z przewodu pokarmowego (o tym w kolejnej Encyklopedii zdrowia), długotrwała terapia androgenami, nadużywanie napojów alkoholowych i palenie tytoniu.

Rak wątrobowokomórkowy atakuje trzy razy częściej mężczyzn niż kobiety.

Objawami specyficznymi tego nowotworu jest powiększenie wątroby i wodobrzusze (brzuch wygląda jak u kobiety w ciąży), a objawami niespecyficznymi: bóle brzucha, utrata masy ciała, złe samopoczucie i osłabienie, uczucie pełności w nadbrzuszu, brak apetytu, obrzęki kończyn dolnych, żółtaczka, gorączka i krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Ok. 90 proc. przypadków wcześnie wykrytego raka można całkowicie wyleczyć. Niestety, większość zachorowań wykrywa się w zaawansowanym stadium choroby, a im większe zmiany nowotworowe, tym gorsze rokowanie, im mniejsze, tym łatwiejsze leczenie. Jeśli guz jest mały, zmiany nowotworowe wycina się po prostu podczas jednej operacji. Gdy trochę większy, stosuje się chemioterapię lub przeszczep wątroby.

Niestety, rozpoznanie często jest stawiane przypadkowo, podczas USG, tomografii komputerowej albo rezonansu magnetycznego, czyli badań diagnostycznych wykonywanych przy okazji innych chorób. Potwierdzeniem raka może być też badanie krwi, stwierdzenie podwyższonego stężenia białka AFP i DCP oraz – stuprocentowo − biopsja wątroby.

----------------------------

Warto wiedzieć, że…

…ryzyko alkoholowych chorób wątroby znacząco zwiększa picie 80 g etanolu dziennie, co odpowiada 2 litrom piwa, 1 litrowi wina lub 5-6 drinkom;

…wątroba potrzebuje ok. 1 godziny na rozkład każdej jednostki alkoholu, a jedna jednostka to np. 1 kieliszek wina, 250 ml piwa, 25 ml whisky, ginu lub wódki:

…do stłuszczenia wątroby – oprócz alkoholu – doprowadzić może dieta bogata w tłuszcze zwierzęce oraz cukier.

--

Jak zadbać o wątrobę w noc sylwestrową i święta?

Zachować umiar zarówno w jedzeniu, jak i piciu alkoholu. Unikniemy w ten sposób problemów z żołądkiem wynikających z przejedzenia, obciążenia wątroby wynikającego z przejedzenia i przepicia, kaca, a później wyrzutów sumienia. Dodatkowo, jeśli sami przygotowujemy poczęstunek, doprawiajmy potrawy ziołami wspomagającymi trawienie. Są to m.in. imbir, gałka muszkatołowa, rozmaryn, majeranek, koperek i kminek.

--

Gdy za dużo zjemy

Gdy jesteśmy przejedzeni, warto sięgnąć po środki wzmagające wydzielanie żółci, bo ta wspomaga trawienie. Na liście takich preparatów są takie, które mają w swoim składzie kwas sylimarynowy bądź kwas dehydrocholowy i (lub) wyciąg z czarnej rzodkwi, karczocha bądź rzepy. Można też napić się naparu z dziurawca, mięty pieprzowej bądź herbaty z nagietka, a gdy nie mamy w domu ziół − zwykłej, gorącej herbaty. Uregulować trawienie i pracę jelit pomoże też powolny spacer.

Autor: Joanna Grzegorzewska

Komentarze