Choroba wrzodowa

Do niedawna chorobę wrzodową tłumaczono stresem i złą dietą. Dziś już wiemy, że czynniki te jej nie wywołują, a jedynie zaostrzają. Prawdziwym winowajcą jest Helicobacter pylori, bakteria, która uszkadza błonę śluzową żołądka i dwunastnicy.

Choroba wrzodowa to ograniczony ubytek tkanki sięgający poza blaszkę mięśniową błony śluzowej z elementami nacieku zapalnego w otoczeniu oraz martwicą skrzepu. Jest przewlekłym schorzeniem polegającym na powstawaniu owrzodzeń żołądka lub dwunastnicy. Niezwykle istotne jest odróżnienie wrzodu od choroby wrzodowej.

W pierwszym przypadku, dzięki zdolnościom regenerującym błony śluzowej, uszkodzenie szybko goi się. W chorobie wrzodowej nadżerki są liczne i się nie zabliźniają. Choroba ta charakteryzuje się bólem w nadbrzuszu, trwającym kilka tygodni i pojawiającym się okresowo (głównie wiosną i jesienią). Nasila się on w pół godziny po posiłku (wrzód żołądka) lub 2-3 godziny po posiłku (wrzód dwunastnicy). Istotą choroby jest zachwianie równowagi pomiędzy mechanizmami obronnymi błony śluzowej i czynnikami agresywnymi. Do grupy drugiej zaliczana jest pepsyna i kwas solny, zwłaszcza gdy działają na śluzówkę uszkodzoną przez infekcyjny proces zapalny, żółć, leki, choroby układowe – np. choroby płuc (hipoksja), marskość wątroby (gastropatia wrotna), niewydolność nerek (toksemia mocznicowa).

Rzadką przyczyną wrzodu żołądka są schorzenia hematologiczne z kręgu rozrostów nowotworowych komórek uwalniających histaminę, indukującą wydzielanie kwasu solnego. Wrzód żołądka może powstać w warunkach zwiększonego, prawidłowego, a nawet obniżonego wydzielania żołądkowego. Obecnie choroba wrzodowa najczęściej traktowana jest jako uleczalna choroba zakaźna albo jako powikłanie terapii niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi.


Niebezpieczna bakteria helicobacter pylori

Według WHO 70 proc. Ludzi w krajach rozwijających się i ok. 30 proc. w krajach rozwiniętych jest zainfekowanych Helicobacter pylori. Wiadomo, że bakteria ta jest odpowiedzialna za 80 proc. przypadków choroby wrzodowej żołądka i 90 proc. przypadków choroby wrzodowej dwunastnicy. Jak wiemy, u większości osób zakażonych nie dochodzi do rozwoju choroby.

Zainfekowanie tą bakterią odbywa się drogą pokarmową (najczęściej u dzieci przed ukończeniem 10 roku życia), a także przez oralne stosunki płciowe. Kontakt z małą ilością śliny, jaki ma miejsce np. przy pocałunku, nie powoduje infekcji. Ryzyko zarażenia wzrasta przy piciu ze wspólnych butelek, jedzeniu z jednego talerza. Bakteria Helicobacter pylori została odkryta przez 2 australijskich naukowców. Robin Warren wykazał obecność bakterii w wycinkach tkanek pobranych z przedodźwiernikowej części żołądka u ok. 50 proc. pacjentów poddanych biopsji tego narządu. Barry Marshall, zainteresowany pracami Warrena, po kilku nieudanych próbach wyhodował z kilkunastu wycinków nieznany wcześniej gatunek bakterii (później nazwany Helicobacter pylori). Obaj uczeni wspólnie wykryli je u prawie wszystkich pacjentów cierpiących na zapalenie żołądka lub chorobę wrzodową. To skłoniło ich do wysunięcia przypuszczenia o związku H. pylori z etiologią tych chorób, a całość ich pracy została uhonorowana Nagrodą Nobla w dziedzinie medycyny w 2005 r. Helicobacter pylori, jak wskazuje nazwa, bytuje głównie w odźwierniku, czyli końcowej części żołądka („pylorus” – łac. „odźwiernik”). Jest to podłużna bakteria, zwykle skręcająca się w spiralę.

Helicobacter pylori jest świetnie przystosowana do bytowania w nieprzyjaznych warunkach, jakie panują we wnętrzu żołądka (pH = 1,0-2,0). Jej cechy to:

• 6 rzęsek, umożliwiających poruszanie się i wnikanie pod warstwę śluzową,
• adhezyny, odpowiedzialne za przyleganie do nabłonka,
• ureaza, rozkładająca mocznik m.in. do amoniaku, który z kwasem solnym tworzy salmiak (chlorek amonu), co jest przyczyną wzrostu pH do wartości ok. 5,0,
• układ antyoksydacyjny, neutralizujący wolne rodniki wytwarzane przez neutrofi le,
• pompa wypompowująca jony H+ z komórek,
• cytotoksyny: - toksyna wakuolizująca (vacA), powodująca zlanie endosomów z lizosomami w komórkach nabłonkowych i sprzyjająca tworzeniu się wakuoli, - toksyna cytotoksyczna, zaburzająca cytoszkielet komórek nabłonkowych i zwiększająca w ten sposób adhezję bakterii do uszkodzonego nabłonka. W wyniku zniszczenia śluzówki, procesu zapalnego oraz martwicy komórek nabłonka dochodzi do powstania owrzodzenia.

Odkrycie ponad 20 lat temu Helicobacter pylori diametralnie zmieniło sposób leczenia zapalenia błony śluzowej żołądka, choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy oraz raka żołądka. Podstawą terapii jest obecnie wygojenie wrzodu i zapobieganie jego nawrotom. Pierwszy z elementów umożliwiają osiągnąć blokery pompy protonowej lub H2-blokery wraz z lekami osłaniającymi i neutralizującymi kwas solny. W przypadku potwierdzenia zakażenia tylko eradykacja bakterii zapobiega nawrotom choroby wrzodowej i prowadzi do ostatecznego wyleczenia.

Powszechnie dostępne i szeroko reklamowane leki zobojętniające powinny być stosowane jedynie jako środki pomocnicze, zmniejszające objawy choroby. Nadużywane mogą prowadzić np. do zespołu mleczno-alkalicznego (w przypadku leków zawierających wapń) czy demineralizacji kości (w wyniku przewlekłego stosowania związków glinu).

Częste przyjmowanie preparatów na bazie magnezu może być przyczyną biegunek. Leki zobojętniające są niezwykle pomocne w czasie dużego stresu, a także w sytuacjach, kiedy niemożliwe jest zjedzenie posiłku o odpowiedniej porze. Wtedy preparaty te są swoistym balsamem na owrzodzoną dwunastnicę czy żołądek. Należy pamiętać, że są to substancje mogące wpływać także na wchłanianie innych leków. Aby uniknąć interakcji, należy je zażywać z minimum godzinną przerwą.


Dieta

Dieta w leczeniu choroby wrzodowej powinna dostarczać właściwą ilość węglowodanów, tłuszczów, białek, soli mineralnych i witamin. Należy jednocześnie wyeliminować z jadłospisu te potrawy, które powodują odbijanie, zgagę, wzdęcia, ból brzucha. W okresie zaostrzenia choroby koniecznie wykluczyć trzeba dania ciężkostrawne. Owoce i warzywa należy spożywać w postaci rozcieńczonych soków i gotowanych przecierów. W czasie remisji choroby można je jeść surowe, ale w postaci rozdrobnionej. Częste i obfite posiłki, z dużą ilością błonnika wzmagają wydzielanie żołądkowe. Dlatego zaleca się spożywanie pokarmów co 3-4 godziny. Ważne jest, aby zjeść lekkostrawną kolację przed snem, w celu uniknięcia bólów nocnych. Istotne jest także spożywanie posiłków o stałych porach i unikanie pośpiechu i zdenerwowania w czasie ich trwania.

Autor: Beata Chudzińska

Komentarze