Choroba alzheimera - fakty i mity

Na świecie na chorobę Alzheimera cierpi kilkanaście milionów ludzi, w Polsce – około 250 tys., a według szacunków ekspertów do 2040 roku ich liczba jeszcze się potroi.

Przyczyny choroby Alzheimera nie zostały dokładnie poznane

FAKT. Choroba Alzheimera należy do otępień pierwotnych o nieustalonych przyczynach. Polega na zmianach zwyrodnieniowych w mózgu, a dokładniej na odkładaniu się w mózgu dwóch patologicznych białek (beta-amyloidu i białka tau), co prowadzi do utraty zdolności pełnienia prawidłowych funkcji przez komórki, a w efekcie do ich zaniku. Zanik tkanki nerwowej prowadzi do zaburzenia działania mózgu i nieprawidłowego przekazywania informacji pomiędzy poszczególnymi komórkami nerwowymi, co z kolei doprowadza do utraty pamięci, kojarzenia, pojmowania, trzeźwego myślenia, zdolności uczenia się, a także do pogorszenia się umiejętności komunikacyjnych. Dochodzi również do znacznego obniżenia zdolności radzenia sobie z codziennymi czynnościami. Choroba Alzheimera to zwyrodnieniowa, postępująca i nieuleczalna choroba mózgu, a proces, który zachodzi w mózgu osoby chorej, może trwać przez wiele lat (10-20) przed wystąpieniem objawów choroby.


Wyróżnia się następujące stadia choroby Alzheimera (według B. Reisberg):

Stadium I – brak objawów choroby (zarówno w życiu codziennym, jak i podczas badania lekarskiego).

Stadium II – łagodne zaburzenia funkcji poznawczych. Należą do nich okresowe zaburzenia pamięci, takie jak: zapominanie nazw przedmiotów czy imion, a także zdarzeń z niedawnej przeszłości (chory dobrze jednak pamięta wydarzenie dawno minione). Objawy są jeszcze bardzo subtelne i mogą pozostać niezauważalne przez osoby postronne, a nawet podczas badania lekarskiego.

Stadium III – łagodne zaburzenia poznawcze. Objawy zaczynają być zauważalne przez inne osoby, zwłaszcza z najbliższego otoczenia chorego. Kłopoty z pamięcią lub koncentracją można już wykazać w badaniu klinicznym lub podczas dokładnego wywiadu lekarskiego. Należą do nich: kłopoty z przypominaniem sobie nazw przedmiotów lub imion (w tym także osób nowo poznanych), problemy z odtwarzaniem przeczytanej treści, tendencja do gubienia
wartościowych rzeczy oraz kłopoty z wykonywaniem codziennych czynności.

Stadium IV – umiarkowane zaburzenia funkcji poznawczych (łagodne stadium choroby Alzheimera). Podczas badania lekarskiego można wyraźnie zauważyć trudności w trakcie wykonywania prostych czynności, takich jak: przywoływanie niedawnych wydarzeń, błędne wykonywanie nieskomplikowanych obliczeń matematycznych, problemy z planowaniem codziennych czynności czy mylenie wydarzeń ze swojego życia. Poza tym w przypadku
osób z powyższymi objawami spada zainteresowanie otoczeniem.

Stadium V – średnio zaawansowane zaburzenia funkcji poznawczych (średnio zaawansowane stadium choroby Alzheimera). Chory ma problem z przypomnieniem sobie tak ważnych informacji, jak własny adres zamieszkania czy numer telefonu, myli pory dnia i nocy, ale najczęściej pamięta imiona swoich bliskich oraz swoje własne. Jest jeszcze samodzielny podczas jedzenia i toalety, ale może mieć problem z doborem garderoby. Może pojawić się
też niechęć do codziennej toalety, zmiany ubrania, częste są też zaburzenia nastroju i zachowania, takie jak agresja, podejrzliwość, lęk przed samotnością. Niezbędna jest pomoc w wykonywaniu niektórych czynności.

Stadium VI – ciężkie zaburzenia poznawcze (zaawansowane stadium choroby Alzheimera). W tym czasie problemy z pamięcią i zaburzenia zachowania pogłębiają się, dochodzi także do zmiany osobowości. Chory przestaje rozpoznawać najbliższe otoczenie, może zapominać imiona krewnych czy opiekunów, ale pamięta swoje. Niezbędna staje się pomoc podczas codziennych czynności: toalety (może zdarzyć się nieotrzymanie moczu) czy ubierania się (zdarza się, że chory myli części garderoby). Zostaje zaburzony cykl snu i czuwania, mogą pojawić się złudzenia i omamy wzrokowe lub słuchowe. Można w tym czasie zaobserwować znaczną zmianę zachowania: mogą pojawić się czynności kompulsywne, takie jak darcie chusteczki lub wykręcanie ręki. Niezbędna jest ciągła pomoc osób drugich.

Stadium VII – bardzo ciężkie zaburzenia poznawcze (bardzo zaawansowane stadium choroby Alzheimera). To ostatnie stadium choroby. W tym czasie chory traci kontakt z otoczeniem, nie jest w stanie kontrolować swoich ruchów i jest całkowicie zdany na pomoc osób drugich. Chory nie jest zdolny do samodzielnego jedzenia czy korzystania z toalety, nie kontroluje działania jelit i pęcherza moczowego, narastają trudności w połykaniu, traci
też płynność mowy i zdolność do samodzielnego chodu, potem siedzenia, a nawet uśmiechu oraz utrzymywania głowy w pozycji pionowej. W ostatniej fazie chory traci całkowicie umiejętność samodzielnego funkcjonowania i wymaga stałej opieki.


Do czynników ryzyka należy wyłącznie wiek chorego

MIT. Choć przyczyny choroby Alzheimera nie zostały dokładnie poznane, udało się jednak wyodrębnić pewne czynniki podwyższające ryzyko jej wystąpienia. Do jednego z ważniejszych czynników ryzyka wciąż należy wiek, gdyż prawdopodobieństwo zachorowania na Alzheimera zwiększa się z wiekiem (ryzyko wystąpienia choroby zwiększa się powyżej 65 roku i podwaja się co każde 5 lat (licząc od 65 roku życia), a po przekroczeniu 85 lat wynosi niemal 50 proc., choć znane są przypadki zachorowań u osób, które ukończyły 40 i 50 lat), ale nie bez znaczenia jest również genetyka. Naukowcy dowodzą, że w przypadku osób, których rodzice lub rodzeństwo chorują na Alzheimera, ryzyko zachorowania może być 2 lub nawet 3 razy większe niż u osób, w rodzinie których nie odnotowano przypadku zachorowania. Oprócz tego do czynników ryzyka można zaliczyć choroby naczyń (miażdżyca, nadciśnienie tętnicze) oraz przebyte urazy głowy.


Wszystkie dostępne obecnie metody leczenia choroby Alzheimera to leczenie objawowe

FAKT. Wciąż nieznane są metody skutecznego leczenia przyczynowego choroby Alzheimera, co oznacza, że nie można trwale zahamować procesu chorobowego. Można za to stosować leki, które spowalniają przebieg choroby i opóźniają pojawienie się nowych objawów. Trzeba jednak pamiętać o tym, iż mimo dostępności ponad 200
różnych środków przeznaczonych do leczenia tej choroby, tylko nieliczne z nich posiadają udowodnione działanie terapeutyczne. Za skuteczne uznane są inhibitory esterazy acetylocholinowej (AChEI), które mogą przyczynić się do zmniejszenia występujących zaburzeń zachowania.

Według wyników badań dzięki Achai można uzyskać zatrzymanie postępów choroby na okres ponad dwóch lat. Kurację należy jednak rozpocząć jak najwcześniej, zwiększa to szanse chorego na dłuższe utrzymanie samodzielności. W Polsce dostępne są obecnie trzy substancje czynne z tej grupy (AChEI): donopezil (Donepex, Aricept, Cobnition, Yasnal), riwastigmina (Exelon), galantamina (Reminyl). Warto pamiętać również o tym, że w procesie leczenia choroby Alzheimera ważną rolę odgrywa psychoterapia, fizjoterapia oraz terapia zajęciowa.

Autor: Oprac. KB

Komentarze