Borówka brusznica

Jej owoce doskonale sprawdzają się w kuchni m.in. jako składnik angielskiego sosu Cumberland oraz dodatek do szwedzkich klopsików mięsnych Köttbullar. Te same owoce, będące ucztą dla podniebienia, równocześnie wpływają zbawiennie na czynności trawienne przewodu pokarmowego.

Borówka brusznica (łac. Vaccinium vitis-idaea), zwana także czerwoną borówką znana jest wszystkim łasuchom jako składnik wyśmienitych galaretek, które podaje się do ciemnych mięs i dziczyzny. Ta sama galaretka, zmieszana z chrzanem, skórką pomarańczową i czerwonym winem cieszy angielskie podniebienia jako sos Cumberland.

Konfitura z czerwonych borówek jest nie tylko dodawana do ciast, ale także ozdabia stoły Szwedów, stanowiąc tradycyjny dodatek do klopsików mięsnych Köttbullar, a także steków z renifera i dań z wątróbki. W Polsce brusznica jest mniej popularna jako dodatek do potraw, częściej wykorzystuje się ją podczas przygotowywania palemek do święcenia w Niedzielę Palmową. Wierzy się, że poświęcone palemki zrobione z gałązek borówki, bukszpanu i wierzby mają moc odpędzania złych mocy. Na kwiaty i owoce brusznicy trzeba jednak poczekać, bo kwitnie ona i owocuje dopiero latem (od maja do lipca). W naszych jednak warunkach zakwita zazwyczaj powtórnie i owocuje we wrześniu i październiku. Owoce z powtórnego kwitnienia, choć mniejsze, są jednak trwalsze i mocniej zabarwione. Owocem krzewu o małych dzwonkowatych, białych lub różowych kwiatach jest jagoda, która początkowo jest biało-zielonkawa, a w miarę dojrzewania czerwienieje. Co ciekawe, proces ten trwa jeszcze po zbiorze jagód.


Występowanie

Dziko rosnącą borówkę brusznicę możemy spotkać w słonecznych miejscach północnej i środkowej Europy, północnej Azji, a także Ameryki Północnej. Ze względu na upodobanie do gleby próchniczo-kwaśnej na terenie Polski można się na nią natknąć w suchych lasach iglastych (sosnowych lub świerkowych), na wrzosowiskach, a także w górach powyżej granicy lasu. W Skandynawii i Polsce z powodzeniem uprawia się borówkę czerwoną, tym bardziej że nie jest ona zbyt wymagającym krzewem. Ma niewielkie potrzeby pokarmowe, jest odporna na mróz, a także na wszelkie choroby i szkodniki, dlatego uprawa borówki brusznicy w przydomowych i
działkowych ogródkach cieszy się ogromnym powodzeniem.


Skład

Borówka brusznica (owoce i liście) zawiera:

• antocyjany (czerwony barwnik – ideina),
• garbniki,
• kwasy organiczne,
• pektyny,
• witaminy A i C,
• sole mineralne,
• niewielkie ilości arbutyny.


Właściwości

Surowcem borówki brusznicy są zarówno liście zebrane późną jesienią, których głównym składnikiem czynnym jest arbutyna, jak i owoce. Liście są z powodzeniem stosowane w stanach zapalnych dróg moczowych (ale także w stanach zapalnych nerek, w dnie moczanowej i kamicy nerkowej), a to dzięki aktywności arbutyny, która hydrolizuje w środowisku zasadowym na cukier i hydrochinon (mający działanie przeciwbakteryjne). Jej działanie wzmagają zarówno flawonoidy, jak i garbniki, które zwiększają również – choć nieznacznie – dobową ilość wydalanego moczu. Jednocześnie zwiększają wydzielanie moczu i podnoszą stężenie usuwanych wraz z moczem jonów sodu i chloru, a także produktów przemiany materii. Niszczone są tym samym bakterie w układzie moczowym, często także szczepy odporne na działanie wielu antybiotyków.

Dzięki zawartości garbników liście borówki działają – choć słabo – ściągająco i przeciwbakteryjnie na błony śluzowe przewodu pokarmowego. Natomiast wodne wyciągi z liści są stosowane pomocniczo w reumatyzmie, biegunkach i nieżytach przewodu pokarmowego. Likwidują wzdęcia brzucha i są dobrym lekiem w kamicy żółciowej. Poza tym związki czynne z liści brusznicy uszczelniają naczynia włosowate, a także znoszą stany zapalne w tych naczyniach. Z kolei wyizolowane z liści garbniki służą do produkcji tabletek przeciwbiegunkowych. Jeśli chodzi o owoce, to są one doskonałym domowym środkiem służącym regulacji czynności trawiennych przewodu pokarmowego. Owoce brusznicy są w smaku cierpkie, gorzkawe i słodkawo-kwaśne. Mimo iż ich wartość odżywcza jest niewielka, to chętnie wykorzystywane są do produkcji przetworów stanowiących cenny dodatek do mięsnych potraw. W Polsce oprócz galaretki używa się brusznicy do produkcji dżemów oraz pitnych soków, kompotów, konfitur oraz nadzienia do cukierków. Warto również pamiętać o tym, że domowe przetwory z brusznicy: konfitury, dżemy i soki zachowują jej lecznicze właściwości.

Owoce brusznicy nadają się również do wyrobu wina. Zmielone i zmieszane pół na pół z cukrem dają dobry kompot. Dzięki dużej zawartości antocyjanu ideiny stanowią wysoce aktywne naturalne antyoksydanty. Inną ich zaletą jest trwałość, a to dzięki obecności kwasu salicylowego. Owoce borówki brusznicy są również cennym źródłem witaminy C. Poza tym rozgniecione świeże owoce bywają wykorzystywane do okładów na poparzone miejsca, z kolei odwar z suszu stosuje się w przypadku przeziębień i zakażeń bakteryjnych.


Działanie

• dezynfekujące drogi moczowe,
• moczopędne,
• przeciwzapalne,
• ściągające,
• dietetyczne.


Wskazania

• zakażenia dróg moczowych (zwłaszcza u młodzieży i osób starszych, które źle znoszą długotrwałą antybiotykoterapię),
• zachowawcze leczenie kamicy moczanowej,
• stany zapalne w obrębie przewodu pokarmowego,
• wzdęcia, kamica żółciowa, niezbyt uporczywa biegunka.


Zbiór i konserwacja

Liście brusznicy – wyłącznie zdrowe – zbiera się późną wiosną lub wczesną jesienią, suszy w suszarniach lub miejscach przewiewnych i ocienionych, w temperaturze nie wyższej niż 20°C. Przechowuje się je w workach i papierowych torbach. Owoce na lekarstwo zrywa się niezbyt dojrzałe i suszy (rozkładając cienką warstwę), a następnie przechowuje w workach lub papierowych torbach.

Autor: Oprac.SW

Komentarze