Aż serce boli

Kłujące, dławiące, piekące, z towarzyszącymi im dusznościami lub bez. Bóle serca. Nie zawsze wskazują na chorobę tego największego mięśnia. Ale nigdy nie należy ich ignorować.

W medycynie mówi się o zaburzeniach rytmu serca, skurczach dodatkowych albo blokach przewodzenia z występowaniem pauz. My doznajemy uczucia „wyrywania serca z piersi”, kołatania czy jego zamierania. Sam ból jest doznaniem niezwykle subiektywnym i zależy od wielu czynników, m.in. psychologicznych, naszego nastroju, progu wrażliwości, a nawet pogody. Kardiolodzy wyróżniają dwa rodzaje bólu serca: wieńcowy i zawałowy.

Ból wieńcowy występuje najczęściej po wysiłku, po ekspozycji na niską temperaturę czy silny, chłodny wiatr, w związku ze stresem lub wzruszeniem. W cięższych postaciach choroby niedokrwiennej serca ból wieńcowy pojawia się także w spoczynku. Jego częstotliwość i nasilenie jest zależne od stopnia zwężenia naczyń wieńcowych i zaawansowania choroby. Ból ma charakter piekący, rozpierający, uciskający, może promieniować do ramion, szyi lub żuchwy, między łopatki oraz do lewej kończyny górnej. Dolegliwości utrzymują się kilka minut. Charakterystyczne jest ustępowanie bólu po wzięciu nitrogliceryny (najczęściej w postaci tabletki podjęzykowej, możliwe jest też podawanie nitrogliceryny w aerozolu lub w postaci maści wcieranej w skórę klatki piersiowej).


To już zawał?

Ból zawałowy jest podobny do bólu wieńcowego, zwykle jednak bywa silniejszy. Dlatego, jeśli po podaniu nitrogliceryny ból nie ustępuje, to należy podejrzewać, że mamy do czynienia z zawałem serca. Ból zawałowy ma dodatkowo charakter uczucia ciężaru na klatce piersiowej, ściskania. Typowym jego umiejscowieniem jest środkowa, zamostkowa część klatki piersiowej. Jest uciskający, dławiący, opasujący. Ale może też być ostry, kłujący. Tak jak ból wieńcowy często promieniuje do żuchwy, lewego barku, ręki czy łopatki. Często towarzyszy mu ogólne pobudzenie i… lęk przed śmiercią. Dolegliwości trwają dłużej niż 10-15 minut, i nie chcą ustąpić po wzięciu leków. W takiej sytuacji należy natychmiast wezwać pogotowie. Najniebezpieczniejszy okres to pierwsze 72 godziny. Jeśli zatem w trakcie oczekiwania na karetkę dochodzi do zatrzymania krążenia (brak oddechu i tętna), trzeba podjąć zabiegi reanimacyjne – masaż serca i sztuczne oddychanie.

Uwaga! Zawał nie zawsze powoduje książkowe dolegliwości, znane są różne maski zawałowe, na przykład maska brzuszna, gdzie występują bóle brzucha, nudności, wymioty. Zamiast bólu można też odczuwać tylko duszność. Zawałowi często towarzyszy znaczne osłabienie, aż do utraty przytomności, większość osób jest zlana zimnym potem.
Pamiętajmy, że zarówno bóle wieńcowe, jak i zawałowe są znacznie mniej nasilone u cukrzyków.

Pozostałe charakterystyczne tzw. bóle serca to: po wysiłku fizycznym, czynnościowe (nerwica) oraz dolegliwości związane z arytmią i migotaniem przedsionków.


Bóle po wysiłku

Pojawiają się zwykle u osób słabych fizycznie, nieprzyzwyczajonych do wysiłku. Mogą też wystąpić po długotrwałym kaszlu lub wymiotach. Ich charakter może czasami imitować dolegliwości wieńcowe, tymczasem są to głównie bóle pochodzące z mięśni klatki piersiowej. Typową cechą bólu jest jego nasilanie się przy ruchach i ustępowanie wkrótce po zaprzestaniu wysiłku. Nie wymagają leczenia, a jedynie wypoczynku.


Bóle czynnościowe

Można je scharakteryzować prosto – serce nie jest chore, a boli. Psychogenne tło rzutuje bezpośrednio na dramatyczny opis dolegliwości bólowych. Chory określa je jako kłujące, zlokalizowane często na koniuszku serca. Oprócz bólu skarżymy się na kołatanie serca, dławienie w gardle, drętwienie, mrowienie i ziębnięcie kończyn. W tym wypadku dolegliwości są niezależne od wysiłku fizycznego. Okazuje się, że gdy jesteśmy czymś intensywnie zajęci, dolegliwości znikają. Takie bóle leczy się środkami uspokajającymi i psychoterapią.


Niemiarowość w arytmii

Arytmia powstaje na skutek zaburzonego wytwarzania i przewodzenia impulsów elektrycznych przez odpowiednio wyspecjalizowane komórki w sercu. W zależności od nasilenia i zaawansowania arytmii mogą się pojawić objawy: uczucie nagłego, silnego uderzenia serca, uczucie szybkiego miarowego lub niemiarowego bicia serca, uczucie wolnego miarowego lub niemiarowego bicia serca. Skurcze dodatkowe polegają na uczuciu „przeskakiwania” w klatce piersiowej, „zatrzymywania się” serca lub kłucia w okolicy serca. Do tych objawów mogą dołączyć się: duszność, ból dławicowy za mostkiem, zawroty głowy, wymioty, wydalanie dużej ilość moczu, nagłe zasłabnięcie. Arytmia serca może być napadowa (pojawiająca się okresowo) oraz długotrwała (utrzymująca się przez długi czas). Terapia polega na stosowaniu leków antyarytmicznych lub, w zależności od przyczyn arytmii, leczeniu operacyjnym (np. operacja zastawek serca, wszczepianie rozrusznika).


Kołatania przedsionków

Przyczyną migotania przedsionków jest napadowe lub utrwalone zaburzenie rozprzestrzeniania się impulsu elektrycznego w przedsionkach serca prowadzące do zatrzymania ich pracy. Charakterystyczne jest uczucie kołatania, nierównego, często szybkiego bicia serca albo uczucie „potykania się” serca, a także zawroty głowy, duszność i spadek kondycji fizycznej. W postaci napadowej objawy mogą występować do kilku razy dziennie. Napad migotania przedsionków przerywa się lekami antyarytmicznymi lub impulsem elektrycznym, czasem wykonuje się zabiegi przezskórnej ablacji. Czasem skuteczna jest operacja kardiochirurgiczna porządkująca bieg impulsu w przedsionkach serca.


Uwaga, wezwij pogotowie

Ból zamostkowy o dużym nasileniu, trwający ponad 20-30 min, wskazuje na świeży zawał serca, jeśli nigdy wcześniej nie występował albo jeśli występował u osoby z chorobą wieńcową, ale mijał po przyjęciu nitrogliceryny, a tym razem nie ustępuje. Znaczna duszność spoczynkowa, uniemożliwiająca położenie się, wskazuje na obrzęk płuc.Utrata przytomności, nawet bardzo krótkotrwała może być spowodowana chwilowym zatrzymaniem pracy serca. Napad kołatania serca, zwłaszcza z zawrotami głowy, z uczuciem omdlewania, bólem zamostkowym – może być objawem groźnego częstoskurczu. W takich sytuacjach chory powinien natychmiast znaleźć się w szpitalu.



Inne dolegliwości w klatce piersiowej i ich przyczyny


Urazy klatki piersiowej – uraz klatki piersiowej lub żeber może prowadzić do dokuczliwych długotrwałych, najczęściej jednostronnych bólów, które nasilają się przy kaszlu, głębokich wdechach, ruchach klatki piersiowej, ucisku na mostek lub miejsce urazu. Zawsze należy zrobić RTG klatki piersiowej w celu wykluczenia krwiaka i odmy opłucnowej.


Zmiany w kręgosłupie – zwyrodnienia kręgów kręgosłupa powodują zwykle ból o charakterze miejscowym. Jednak w razie ucisku korzeni nerwowych w miejscu ich przechodzenia przez otwory międzykręgowe może to dawać tzw. objawy korzeniowe, czyli pojawiać się w miejscach odległych od punktu ucisku. Bóle miejscowe nie są zazwyczaj tak dokuczliwe jak właśnie bóle jednostronne lub całej klatki piersiowej, które są długotrwałe i niezwykle męczące. Nasilają je ruchy, kaszel, a nawet głębokie wdechy.


Zator płuc – przyczyną zatoru płuc jest zamknięcie jednej z tętnic płucnych przez zakrzep, który przywędrował z krwią. Ból w klatce piersiowej pojawia się nagle, może promieniować w kierunku podprzeponowym, towarzyszy mu duszność, przyspieszona czynność serca, kaszel, krwioplucie i niepokój. Zatorom zapobiega się poprzez wczesne uruchamianie po zabiegach operacyjnych, intensywne leczenie zakrzepowego zapalenia żył i chirurgiczne leczenie żylaków.


Tętniak aorty – w typowym przypadku tętniaka rozwarstwiającego aorty początek choroby objawia się nagłym, silnym bólem zamostkowym, który może promieniować do pleców i kończyn górnych. Jednak może być i tak, że ból jest niewielki, jeśli nie doszło do ostrego rozwarstwienia ścian aorty. Chorobę przeważnie wykrywa się przypadkowo, np. podczas badań rentgenowskich lub usg serca.


Odma opłucnowa – jej przyczyną jest przedostanie się powietrza do wnętrza jamy opłucnej. Typowymi objawami jest nagły, kłujący ból w klatce piersiowej, nagła duszność i suchy kaszel. Wyróżniamy odmę samoistną – u młodych ludzi oraz odmę występującą u osób z chorobami płuc jako skutek pęknięcia pęcherza rozedmowego. Przyczyną może być uraz. Ale najczęściej do zapalenia opłucnej dochodzi podczas toczących się chorób płuc. Ból w zapaleniu opłucnej jest jednostronny, kłujący, nasila go kaszel, wdechy i ruch klatki piersiowej, a nawet ucisk podczas badania. Bywa tak silny, że oddychamy szybko, ale płytko, oszczędzając zajętą zapaleniem połowę klatki piersiowej. Chorobie towarzyszy gorączka i kaszel.

Autor: Barbara Jagas

Komentarze