Arsenał diabetyka

Insulina wciąż jest najskuteczniejszym lekiem w cukrzycy. Bo choć przy typie 2 może wystarczyć dieta i tabletki korygujące poziom cukru, to i w tym przypadku farmakoterapia może okazać się zawodna. Wtedy kwestia przyjmowania insuliny jest bezdyskusyjna, pozostaje jedynie wybór sposobu podawania.

Cukrzyca to podstępna choroba metaboliczna. Niestety, liczba nowo wykrytych chorych z dnia na dzień rośnie, dlatego też przez specjalistów określana jest ona jako poważna choroba cywilizacyjna. Postępuje również rozwój przewlekłych powikłań cukrzycy, w szczególności chorób oczu, nerek, chorób układu sercowo-naczyniowego czy zespół stopy cukrzycowej. Z uwagi na to, iż liczba nowych zachorowań cały czas rośnie, należy zwrócić szczególną uwagę na kompleksowe szkolenie chorych, edukację i wdrażanie prozdrowotnego stylu życia.


Kto potrzebuje insuliny?

Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje cukrzycy:

Cukrzyca typu 1 (dawniej zwana insulinozależną) rozwija się u dzieci, młodzieży, a jej objawy pojawiają się bardzo wcześnie. Jest ona wynikiem uszkodzenia komórek beta wysp trzustki, niestety mechanizm uszkodzenia komórek trzustkowych nie jest do końca znany, podejrzewa się uszkodzenia wywołane przez zakażenia wirusowe, destrukcyjny wpływ substancji toksycznych. Uszkodzone komórki nie produkują wystarczającej ilości insuliny.

Cukrzyca typu 2 na ogół ujawnia się po 45 roku życia. Wynika ona z dysfunkcji komórek beta trzustki, zmniejszonej ilości insuliny lub wytworzonej tzw. „insulinooporności” – braku wrażliwości komórek i tkanek na działanie insuliny. Cukrzyca typu 2 może rozwijać się przez wiele lat, nie wywołując żadnych widocznych objawów. W okresie utajenia choroby bardzo często rozwijają się niewyleczalne powikłania. Początkowa terapia tego typu cukrzycy polega na przyjmowaniu tabletek obniżających poziom cukru we krwi, niestety po 3-8 latach farmakoterapia może być niewystarczalna i do utrzymania prawidłowego poziomu cukru dołącza się insulinę.


Podział preparatów insulinowych

Preparaty insulinowe można podzielić ze względu na pochodzenie i czas działania hormonu. Pierwszy podział obejmuje preparaty zwierzęce (dotyczy insuliny wołowej i wieprzowej) i humanizowane (otrzymywane na drodze inżynierii genetycznej). Biorąc pod uwagę czas działania, możemy wyróżnić insuliny krótko działające, o średnim czasie działania oraz wykazujące bardzo długi czas działania.

Insuliny charakteryzujące się krótkim czasem działania, porównywane z insuliną klasyczną, mają szybki początek działania, a szczyt terapeutyczny występuje po upływie 1-3 godzin, natomiast koniec po upływie 3-5 godzin. W przypadku insulin o przedłużonym działaniu początek działania obserwuje się już po upływie 10-20 minut od momentu wstrzyknięcia, szczyt działania przypada po upływie 1-4 godzin. Analogi długo działające charakteryzują się bardzo stabilnym profilem działania. Początek ma miejsce po 1-2 godzin od wstrzyknięcia, natomiast całkowity czas działania określa się nawet do 36 godzin. Każdy pacjent posiada indywidualny system dawkowania insuliny, optymalna farmakoterapia polega na unikaniu dużych wahań stężenia glukozy we krwi, które mogłyby doprowadzić chorego do śpiączki hipoglikemicznej i groźnych powikłań.

Zalecane jest podawanie insuliny podskórnie w okolice brzucha, ramienia, pośladków i ud, przy czym insulinę krótko działającą podaje się w okolicach brzucha, ponieważ z tego miejsca jest wchłaniana najszybciej, natomiast insuliny o przedłużonym czasie działania podaje się w okolicach ud lub pośladka, skąd wchłaniają się wolno, lecz równomiernie.

Aby uregulować poziom cukru we krwi, zaleca się stosowanie insuliny o krótkim i przedłużonym działaniu dwa lub trzy razy na dobę. Inną metodą dawkowania jest podawanie insuliny o przedłużonym działaniu rano i przed snem oraz wstrzykiwanie insuliny o krótkim czasie działania przed każdym posiłkiem. Jest to metoda najbardziej fizjologiczna, lecz bardzo uciążliwa dla pacjenta.


Dla kogo pen, a dla kogo pompa?

Z racji tego, że insulinoterapia często sprawia pewne kłopoty pacjentom, dlatego specjalnie dla nich skonstruowano przeznaczone do tego wstrzykiwacze – peny. Te niewielkie urządzenia wyglądem przypominające długopis czy wieczne pióro można z powodzeniem schować w torebce czy kieszeni. Pozwalają one na bezbolesne podanie insuliny, a wstrzyknięcie nie wymaga dużo siły. Pen jest przyrządem pozwalającym na precyzyjne dawkowanie insuliny.

Pacjent wstrzykując insulinę musi pamiętać, aby miejsce podania hormonu zapewniało łatwe i równomierne wchłanianie leku. Lekarze specjaliści wskazują, by zastrzyki insulinowe robić pod łopatką, środkową częścią ramienia, w okolicach brzucha w odległości 10 cm od pępka, w pośladek i udo. Pacjent powinien pamiętać, że kolejne miejsce podanie zastrzyku powinno być odległe o 2,5 cm od poprzedniego w celu uniknięcia powstawania zrostów i powikłań po podaniu leku.

Coraz częściej alternatywną metodą podawania insuliny jest zastosowanie pompy insulinowej. Jest to niewielkie urządzenie wielkości telefonu komórkowego noszone na pasku na brzuchu. Za pomocą tego urządzenia możliwe jest stałe podawanie insuliny o krótkim czasie działania, zgodnie z indywidualnymi potrzebami pacjenta. Praca pompy naśladuje funkcjonowanie trzustki, insulina podawana jest przez 24 godziny zgodnie z „zegarem biologicznym”, natomiast dodatkowe dawki hormonu (bolusy) podawane są w przypadku posiłku lub podwyższonego poziomu cukru we krwi. Terapia przy użyciu pompy insulinowej zapewnia pacjentowi lepsze ustabilizowanie glikemii, zmniejszenie ryzyka powstawania ciężkiej hipoglikemii, możliwość prowadzenia aktywnego trybu życia, większą swobodę jedzenia posiłków. W tej chwili na całym świecie około 250 000 pacjentów korzysta z pomocy pompy insulinowej, która zapewnia im większą swobodę i lepszą kontrolę metabolizmu.

Obecnie naukowcy opracowują nowe formy podawania insuliny, jedną z nich jest insulina w formie sprayu. Urządzenie, za pomocą którego podajemy insulinę, podobne jest do inhalatora, lecz pacjent nie wdycha aerozolu do płuc, lecz trzyma go w ustach, co umożliwia szybkie przedostanie się insuliny do krwiobiegu. Ta forma insulinoterapii z pewnością zapewni pacjentowi lepszy komfort życia i łatwość podania, lecz na to musimy jeszcze poczekać, ponieważ w świecie farmaceutycznym nadal trwają badania kliniczne zastosowania nowej formy podawania insuliny.

Pacjenci powinni być prawidłowo monitorowani, w Polsce wdrażane są krajowe programy przeciwcukrzycowe przy współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia i Międzynarodową Federacją Cukrzycową, zawierające szczegółowe wytyczne na temat opieki farmaceutycznej nad chorym na cukrzycę realizowane przez środowisko lekarskie i aptekarskie.

Autor: mgr farmacji Magdalena Lorek

Komentarze

  • 2016-03-31 gość

    Ja korzystam z pena i w zasadzie jestem zadowolony, jeśli w ogóle można mówić tu o jakimś zadowoleniu w przypadku cukrzycy. Choroba jest i już, trzeba z tym jakoś żyć. Co do insulin to na noc mam novorapid ( dobry jest, cukier po nim spada elegancko ) a w ciągu dnia przyjmuję gensulin, też bez zastrzeżeń.