Antydepresanty pochodzenia roślinnego

Depresja jest częstym zaburzeniem psychicznym, które dotyka ok. 10 proc. Polaków, dwukrotnie częściej kobiety niż mężczyzn. W większości przypadków lekarz – oprócz psychoterapii – zaleca choremu przyjmowanie środków poprawiających nastrój. Należą do nich również leki pochodzenia roślinnego.

Typowym objawem depresji jest smutek, rozpacz, apatia oraz zobojętnienie. Bardzo często towarzyszą jej: niepokój, unikanie kontaktów z ludźmi, obniżone poczucie własnej wartości oraz myśli samobójcze. Chory może także mieć problemy ze snem, pamięcią i koncentracją lub dolegliwości fizyczne (bóle głowy, pleców, podbrzusza, zaparcia, wymioty). Depresja może być wywołana wstrząsającym, bolesnym przeżyciem, np. na skutek śmierci bliskiej osoby (mówimy wówczas o depresji egzogennej – zewnętrznej) lub też pojawić się bez uzasadnionych przyczyn, gdyż uwarunkowana jest biologicznie (depresja endogenna – wewnętrzna). Najprawdopodobniej depresja pojawia się na skutek zmniejszenia ilości oraz aktywności amin biogennych w mózgu (serotoniny, noradrenaliny, dopaminy), co zaburza odpowiednie przewodzenie impulsów między neuronami.

W większości przypadków lekarz, oprócz psychoterapii, zaleca choremu przyjmowanie środków poprawiających nastrój. W czasie leczenia farmakologicznego należy bezwzględnie stosować się do zaleceń lekarza, gdyż każda zmiana dawki czy pory zażywania leku może osłabić działanie tego środka. Chorzy bardzo często zarzucają leczenie, gdyż leki antydepresyjne ujawniają swoje działanie dopiero po około dwóch tygodniach. Zaprzestanie stosowania tych środków może skutkować nawrotem choroby depresyjnej (co zdarza się w 85 proc.), ponadto wystąpić mogą objawy odstawne, takie jak: bóle i zawroty głowy, nudności, zaburzenia koncentracji i widzenia, bezsenność. Niestety, leki te nie działają efektywnie na każdego pacjenta, co wynika z uwarunkowań biologicznych organizmu chorego (wchłanianie, tempo metabolizmu, aktywność receptorowa, wydalanie).

O skuteczności danego leku można mówić po około miesiącu jego przyjmowania. Po uzyskaniu poprawy stanu zdrowia chorego kurację środkami farmakologicznymi należy prowadzić jeszcze kilka miesięcy, stopniowo zmniejszając dawkę leku. Należy podkreślić, iż nowoczesne leki przeciwdepresyjne nie powodują uzależnienia oraz nie zmieniają osobowości pacjenta.


Do preparatów antydepresyjnych należy zaliczyć:

Inhibitory MAO – blokują działanie monoaminooksydazy A (MAO-A). Enzym ten odpowiedzialny jest za rozkład neuroprzekaźników na skutek eliminacji grup aminowych z cząsteczek dopaminy, serotoniny oraz noradrenaliny w tkankach nerwowych. Inhibitory MAO zwiększają tym samym stężenie amin biogennych w mózgu, co polepsza stan zdrowia chorego. Do leków tych zalicza się: iproniazyd, fenelzynę, izokarboksazyd, klorgilinę, selegilinę, toloksaton, amiflaminę oraz moklobemid. W niewielkich ilościach inhibitory MAO znajdują się w roślinach w postaci alkaloidów – występują m.in. w rucie stepowej, miłorzębie dwuklapowym (Ginkgo biloba), czarnych porzeczkach, męczennicy (passiflorze) czy dziurawcu. Inhibitory MAO były pierwszymi lekami używanymi w leczeniu depresji, ich działanie antydepresyjne odkryto w latach 50. Obecnie ogranicza się jednak ich stosowanie ze względu na liczne niepożądane skutki wywołane przyjmowaniem tych środków. Należą do nich: zaburzenia snu, lęki, stany pobudzenia, mdłości, biegunki, arytmie.

U pacjentów przyjmujących inhibitory MAO zaobserwowano również stany nadciśnieniowe, nasilające się szczególnie po spożyciu pokarmów bogatych w tyraminę (żółty ser, czekolada, śledzie, czerwone mięso i wino). Podawanie tych leków wraz z inhibitorami ponownego wychwytu serotoniny prowadzi z kolei do zespołu serotoninowego, czyli nadmiaru serotoniny w mózgu, a objawiającego się m.in. niepokojem, oszołomieniem, halucynacjami oraz skurczami mięśni. Ponadto w czasie zażywania leków przeciwdepresyjnych należy odstawić alkohol, leki nasenne czy neuroleptyki, gdyż większość środków antydepresyjnych wchodzi w niespecyficzne interakcje z tymi substancjami.

Trójcykliczne (Trójpierścieniowe) Leki Przeciwdepresyjne (TLPD) – mechanizm działania tych leków polega na blokowaniu wychwytu zwrotnego neuromediatorów, głównie noradrenaliny, serotoniny oraz dopaminy.

Wyrównywany jest w ten sposób niedobór amin biogennych, dzięki czemu objawy depresji ustępują. Leki z grupy TLPD mają zbliżoną budowę chemiczną – ich cząsteczki zbudowane są z trzech pierścieni, a są to głównie pochodne dibenzoazepiny lub dibenzocykloheptadienu. Należą do nich: imipramina, dezypramina, klomipramina, doksepina, opipramol, dibenzepina oraz amitryptylina. Leki te są wysoko skuteczne w zwalczaniu objawów depresji, jednakże ich przyjmowaniu może towarzyszyć wiele skutków ubocznych, takich jak: suchość w ustach, zamazane widzenie, zaparcia, nadmierne pocenie się, zatkany nos, arytmia, lekkie drżenie rąk, przyrost masy ciała, a u mężczyzn – zaburzenie erekcji.

U osób starszych może także dojść do trudności w oddawaniu moczu, dezorientacji oraz omdleń. Nagłe odstawienie tych leków może skutkować występowaniem nudności lub biegunek. Łączenie leków TLPD z preparatami przeciw arytmii może dodatkowo zaburzać rytm pracy serca, a z preparatami obniżającymi ciśnienie krwi – prowadzić do hiper- lub hipotonii.

Selektywne Inhibitory Zwrotnego Wychwytu Serotoniny (SSRI) – zwiększają stężenie serotoniny w przestrzeni międzysynaptycznej na skutek hamowania jej wychwytu zwrotnego. Leki z grupy SSRI posiadają takie substancje czynne jak: fluoksetyna (znana pod handlową nazwą Prozac, okrzyknięta „pigułką szczęścia”), fluwoksamina, cytalopram, paroksetyna, escitalopram oraz sertralina. Są to jedne z najszybciej działających oraz najskuteczniejszych środków antydepresyjnych, zwłaszcza w leczeniu depresji o łagodnym i umiarkowanym przebiegu. Pomimo zwykle dobrej tolerancji u niektórych pacjentów w czasie kuracji preparatami SSRI mogą pojawić się skutki uboczne.

W czasie pierwszych dwóch tygodni przyjmowania tych leków możliwe jest pojawienie się bólów głowy, stanów lękowych, drżenia rąk, bezsenności, zmiany masy ciała, dysfunkcji seksualnych, mdłości, pobudzenia, a nawet zachowań agresywnych. Zwykle po tym czasie działania niepożądane ustępują. Jak wspomniano wyżej, leków tych nie wolno łączyć z inhibitorami MAO. Przyjmowanie SSRI wraz z tryptofanem, tramadolem, sumatryptanem, oksytryptanem lub innymi tryptanami również grozi wystąpieniem zespołu serotoninowego.

Sole litu – mechanizm ich działania nie jest do końca poznany, prawdopodobnie działanie ich polega na blokowaniu wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny w centralnym układzie nerwowym. Leki te stabilizują nastrój chorego, zmniejszają ryzyko popełnienia samobójstwa, a także wykazują działanie przeciwmaniakalne, stąd szczególnie zalecane w leczeniu tzw. depresji dwubiegunowej (psychozy maniakalno-depresyjnej). Do często występujących działań niepożądanych wywołanych przyjmowaniem tych leków należą mdłości, wymioty oraz biegunka. Poza tym pacjenci mogą skarżyć się ma drżenie rąk, osłabienie mięśniowe, nadmierne pragnienie. Jednoczesne przyjmowanie razem z litem antybiotyków z grup tetracyklin, metronidazolu czy niektórych leków moczopędnych (tiazydy) zwiększa stężenie tego pierwiastka we krwi. W takim wypadku może dojść do nieodwracalnego uszkodzenia nerek lub zaburzeń funkcjonowania tarczycy.

Agomelatyna – to najnowocześniejszy lek przeciw depresji, będący pochodną melatoniny. W odróżnieniu od pozostałych grup leków antydepresyjnych agomelatyna nie ma wpływu na poziom serotoniny w mózgu. Jej działanie polega na regulowaniu rytmu okołodobowego człowieka oraz przyspieszeniu czasu zasypiania, co powoduje szybką poprawę samopoczucia pacjenta. Badania w Wielkiej Brytanii wykazały, iż środek ten jest najskuteczniejszym ze znanych antydepresantów, którego antydepresyjne działanie odczuwalne jest już po tygodniu stosowania. Do najczęstszych objawów ubocznych leczenia agomelatyną należą: bóle i zawroty głowy, nadmierna potliwość, bóle kręgosłupa, biegunka, zaparcia. Lek ten nie powoduje natomiast objawów odstawnych oraz zaburzeń seksualnych.

Agomelatyna wchodzi w interakcje z silnymi oraz umiarkowanymi inhibitorami CYP1A2 (np. fluwoksamina, cyprofloksacyna, propranolol), stąd nie jest wskazane jednoczesne przyjmowanie tych środków. Także pacjenci cierpiący na marskość wątroby nie powinni stosować agomelatyny.

Autor: mgr chemii Natalia Zachwieja

Komentarze