Antybiotyk – przyjaciel czy wróg?

Antybiotyki są lekami względnie mało toksycznymi. Właściwości toksyczne antybiotyków są znacznie większe w stosunku do drobnoustrojów niż do organizmu gospodarza, a podstawowym celem działania antybiotyków jest oczywiście zwalczanie zakażenia rozwijającego się z naszym organizmie. Zdarza się jednak niekiedy, że zażyty nieprawidłowo lub w nadmiarze antybiotyk może wywołać działania niepożądane.

Bezpośrednie działanie toksyczne jest charakterystyczne dla danej grupy antybiotyków lub konkretnego leku.


Antybiotyki – działania niepożądane

1. Najczęstszym działaniem niepożądanym antybiotyków, zwłaszcza podawanych doustnie, jest znaczne wyjałowienia naturalnej flory bakteryjnej człowieka, tzw.: dysbakterioza. Następstwami dysbakterioz mogą być zaburzenia trawienia i przyswajania substancji odżywczych, a co się z tym wiąże niedobory witaminowe. Kolejnym następstwem zmniejszenia ilości naturalnych bakterii jest możliwość rozwoju nadkażeń. Nadkażenia powstają w wyniku zajęcia przez obce, szkodliwe drobnoustroje miejsca, w którym zazwyczaj żyją naturalne i korzystne dla nas bakterie. Najczęściej są to zakażenia opornymi na antybiotyki bakteriami typu: gronkowce lub pałeczki albo zakażenia grzybicze. Tego typu nadkażenia mogą być bardzo niebezpieczne, a nawet śmiertelne dla pacjenta.

2. Często, niezależnie od rodzaju antybiotyku, występują także zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunki. Większość tych dolegliwości ma jednak dość łagodny przebieg i ustępuje po zakończeniu leczenia.

3. Zdarza się także, że antybiotyki wywołują reakcje uczuleniowe. Ich siła i natężenie mogą być różne, od wysypek skórnych o charakterze pokrzywek, przez obrzęki i gorączkę, aż do wstrząsu anafilaktycznego (uczuleniowego), który może prowadzić nawet do śmierci.

4. Najpoważniejszymi działaniami niepożądanymi są efekty toksyczne w obrębie ważnych dla życia układów: działanie nefrotoksyczne – uszkadzające nerki; działanie hepatotoksyczne – uszkadzające wątrobę; działanie ototoksyczne – niszczące struktury ucha wewnętrznego oraz działanie toksyczne na szpik kostny.
Jednak pomimo ryzyka, jakie niesie za sobą przyjmowanie antybiotyku, musimy pamiętać, że antybiotyki wciąż są podstawową bronią przeciw groźnym bakteriom. Kiedy więc nasz organizm zaatakują bakterie, rozwijająca się infekcja zmusi nas do wizyty u lekarza, a lekarz zaleci przyjmowanie antybiotyku, koniecznie go zażyjmy. Aby jednak antybiotykoterapia była w stu procentach skuteczna i pozbawiona efektów ubocznych, musimy koniecznie przestrzegać określonych zasad antybiotykoterapii.


Zasady racjonalnej antybiotykoterapii

1. Należy ściśle przestrzegać zaleceń: w jaki sposób, jak długo i kiedy przyjmować dany antybiotyk, co jest związane z czasem działania pojedynczej dawki antybiotyku. Każdy antybiotyk ma swój efekt terapeutyczny i tzw. efekt poantybiotykowy. Zbyt długie przerwy między kolejnymi dawkami leku mogą prowadzić do rozwoju wspomnianej już oporności bakterii na ten antybiotyk i osłabiać jego siłę działania. Z kolei zbyt krótkie przerwy między dawkami leku mogą doprowadzić do zwiększenia stężenia leku we krwi i nasilenie działań niepożądanych charakterystycznych dla danego antybiotyku. Ważne jest także, aby przestrzegać zaleceń, kiedy mamy przyjąć dany antybiotyk. Większość antybiotyków zażywa się godzinę przed posiłkiem lub dwie godziny po posiłku, ponieważ treść pokarmowa osłabia wchłanianie tych leków w jelitach, jednak są pewne antybiotyki, które można przyjmować równo z posiłkiem.

2. Jeśli tak się zdarzy, że zapomnimy zażyć kolejną dawkę leku, należy ją przyjąć, jak tylko sobie o tym przypomnimy, a następne dawki przyjmować zgodnie z wcześniej ustalonym schematem dawkowania. Bezwzględnie zakazane jest podwajanie dawki!

3. Bardzo ważne jest także, aby przyjąć całkowitą zaleconą przez lekarza ilość antybiotyku, nawet jeśli po paru dawkach poczujemy się już lepiej. Najczęściej jest tak, że objawy choroby zaczynają ustępować już po 3-4 dniach stosowania antybiotyku, jednak pomimo tej poprawy nie wolno przerwać leczenia, gdyż spowodować to może również rozwój oporności bakterii na dany antybiotyk.

4. Pamiętajmy także, że antybiotyki radzą sobie z wieloma groźnymi bakteriami, ale jednocześnie, jak już wspomniano wcześniej, niszczą naszych bakteryjnych przyjaciół w różnych częściach organizmu. Aby uniknąć dysbakterioz i konsekwencji z tym związanych, kurację antybiotykową za każdym należy zawsze wspomagać preparatami zawierającymi żywe kultury bakterii, tzw. probiotykami lub lekami przeciwgrzybiczymi w celu ochrony naturalnej flory jelitowej. Składniki probiotyczne występują w wielu preparatach dostępnych w aptece bez recepty, ale niektórzy wolą pić kwaśne mleko lub kefir. Oczywiście, w tych napojach mlecznych również występują pożyteczne szczepy bakterii, należy jednak w tym przypadku pamiętać, że nie wolno tych napojów spożywać wraz z antybiotykiem, ponieważ wapń zawarty w mleku po prostu utrudnia wchłanianie antybiotyku z jelit. Aby więc te napoje spełniały swoją rolę ochronną, zaleca się pić je dopiero 2-3 godziny po przyjęciu lekarstwa.

5. A co po antybiotykoterapii? Jak już wspomnieliśmy, przyjmowanie antybiotyków nigdy nie jest obojętne dla organizmu, a naruszenie naturalnej i pożytecznej flory bakteryjnej osłabia układ odpornościowego. Musimy go więc wzmocnić, aby jak najszybciej wrócił do równowagi. Po antybiotykoterapii, nawet do 4 tygodni po jej zakończeniu, zaleca się przyjmowanie probiotyków, aby przywrócić zniszczoną florę bakteryjną w różnych częściach organizmu.

Dodatkowo, pamiętajmy o odpowiedniej wzmacniającej diecie. Powinniśmy zwiększyć liczbę zjadanych owoców i warzyw, produktów mlecznych i ziaren zbóż, a ograniczyć używki (kawę, herbatę, papierosy) i bezwzględnie alkohol, które wypłukują z organizmu witaminy i mikroelementy. Ważne jest także, aby bezpośrednio po chorobie ograniczyć ilość słodyczy, gdyż drobnoustroje bardzo szybko rozwijają się w środowisku słodkim, a osłabiony antybiotykami organizm nie jest w stanie się obronić. Nie zapominajmy również o odpowiedniej ilości snu i spacerach na świeżym powietrzu. Poprawi to funkcjonowanie naszego układu sercowo-naczyniowego i oczyści organizm z toksyn.

Podsumowując, pamiętajmy, że jeśli chcemy, aby antybiotyki były nadal skuteczne w walce z chorobotwórczymi bakteriami, po pierwsze, ograniczmy zażywania tych leków, a po drugie, przestrzegajmy zasad racjonalnej antybiotykoterapii.

Autor: dr n. farm. Marta Kruk

Komentarze

  • 2016-03-31 gość

    antybiotyki muszą być brane wtedy kiedy jest taka koniecznośc jednak trzeba uważać szczególnie osoby chore na WZJ i stosujące chemoprewencję