AIDS - dżuma XXI wieku

Szacuje się, że na całym świecie zakażonych wirusem HIV jest 38 mln ludzi. Statystyki alarmują, że codziennie na naszym globie o nosicielstwie dowiaduje się około 16 tys. osób.

Pierwsze przypadki zakażeń wirusem HIV pojawiły się już w latach 70. Wtedy jednak nie zdawano sobie jeszcze sprawy ani z przyczyny choroby, ani z jej niebezpieczeństwa. W 1983 roku wyizolowano ludzki wirus nabytego niedoboru odporności (HIV), rok później wykazano, że wywołuje on zespół nabytego niedoboru odporności AIDS, który aktualnie wciąż stanowi problem globalny.


Czym jest HIV?

HIV – Human Immunodeficiency Virus – należy do retrowirusów, klasy wirusów RNA, które do syntezy DNA używają odwrotnej transkryptazy. Odkryto wiele szczepów wirusa, ale odmiana HIV-1 jest najbardziej niebezpieczna dla człowieka. Wirus HIV wywodzi się z Afryki (znaleziono go u szympansów), z niewiadomych przyczyn wirus przekroczył barierę gatunkową i przeniósł się na człowieka, u którego atakuje komórki układu immunologicznego: limfocyty T pomocnicze, mające na swej powierzchni receptory CD4, makrofagi i komórki mikrogleju. Wirus HIV jest na dzień dzisiejszy najlepiej poznanym wirusem, jednak cechuje się bardzo dużą zmiennością i licznymi mutacjami (nawet w obrębie organizmu tego samego pacjenta), co znacznie utrudnia skuteczną walkę z zakażeniem i chorobą. HIV jest wirusem przenoszącym się w specyficznych warunkach, drogą płciową i w przypadku, gdy krew zakażonej osoby przedostanie się do innego organizmu. Należy pamiętać, że HIV nie zarazimy się przez uścisk dłoni, pocałunek w policzek, użycie tego samego ręcznika czy drogą kropelkową: przez kaszel, kichanie czy nawet ślinę.


Do typowych sposobów zakażenia się wirusem należą:

• stosunek płciowy bez zabezpieczenia z osobą zakażoną,

• używanie wspólnych strzykawek i igieł lub innych przyborów, na których została zakażona krew (szczoteczka do zębów, pilnik do paznokci itp.),

• transfuzja krwi lub przyjmowanie zakażonych preparatów krwiopochodnych. Po wniknięciu wirusa do krwiobiegu zaczyna się jego namnażanie, okres inkubacji trwa 4-6 tygodni. Po tym okresie u 40-80 proc. pacjentów pojawiają się ostre objawy zakażenia łudząco podobne do objawów grypy: powiększenie węzłów chłonnych szyjnych, pachowych i na pachwinach, pojawiają się bóle mięśni nóg, obfite nocne poty, długotrwała biegunka, suchy kaszel niewiadomego pochodzenia, nadważenia grzybicze w jamie ustnej, obrzmienie śluzówki jamy ustnej, języka czy pochwy, może pojawić się wysypka.

Należy pamiętać, że opisane objawy niekoniecznie muszą wystąpić, a ich stopień natężenia może być znacznie zróżnicowany. Opisane zaburzenia samoistnie mijają i choroba przechodzi w okres utajenia – mówimy wtedy o tzw. bezobjawowym lub skąpoobjawowym nosicielstwie HIV, stan ten może trwać od kilku miesięcy nawet do kilku lat. Ostatnie stadium zakażenia to pełnoobjawowe AIDS (ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome – zespół nabytego niedoboru odporności).

Choroba rozwija się gwałtownie, kiedy system odpornościowy pacjenta jest wyniszczony, organizm nie ma sprawnie działającego układu immunologicznego, pojawiają się ciężkie zakażenia oportunistyczne, pierwotniakowe, bakteryjne, wirusowe i grzybicze. Charakterystyczne są również rzadkie nowotwory – mięsak Kaposiego, chłoniak pierwotny mózgu, chłoniak nieziarniczy czy encefalopatia HIV. Chory skarży się na duszności, wysoką gorączkę, długotrwałe biegunki o ciężkim przebiegu, zaburzenia pamięci i znaczne wahania nastroju, ból gardła z utrudnionym przełykaniem. Wirus HIV w pełnoobjawowej chorobie prowadzi do ogólnoustrojowego wyniszczenia organizmu. Okres ten trwa rok do dwóch, pacjent po tym okresie umiera. Najczęstszą przyczyną są zakażenia oportunistyczne.


Leczenie

Obecna medycyna i wiedza nie zna szczepionki ani leków, które skutecznie zwalczałyby zakażenie wirusem HIV i nie doprowadzały do powstania AIDS. Obecnie stosowana terapia antyretrowirusowa stosowana w przypadku zakażenia HIV ma na celu zapobieganie namnażaniu się wirusa i utrudnianie jego wnikania do innych komórek.

Najpopularniejszą metodą leczenia w przypadku zakażenia jest terapia HAART – HIGHLY ACTIVE ANTIRETROVIRAL THERA PY – polegająca na stosowaniu mieszanki trzech preparatów przeciwretrowirusowych. Wirus HIV charakteryzuje się wysoką mutagennością, dlatego stosowanie jednego typu preparatu jest nieefektywne, wprowadzenie wieloterapii powoduje długofalową inhibicję replikacji wirusa i ograniczenie wiremii. Prowadzona terapia nie niszczy wirusa, ale w skuteczny sposób ogranicza jego wzrost, dzięki czemu zniszczone komórki układu odpornościowego odbudowują się. Odpowiednio prowadzona terapia HAART pozwala utrzymać pacjenta w dobrym stanie zdrowia przez długie lata.


W Polsce i krajach Unii Europejskiej terapia antyretrowirusowa jest bezpłatna, a specjalistyczne leki można dostać w Poradniach Nabytych Niedoborów Immunologicznych. Obecnie zarejestrowane są leki należące do 3 grup:

• Nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy.

• Amiwudyna i zydowudyna (Combivir) – blokują aktywność enzymu odwrotnej transkryptazy, czego efektem jest zmniejszenie liczby kopii wirusa i utrzymywanie jej na niskim poziomie.

• Emtricytabina – znana jako Emtriva.

• Epivir to preparat zawierający lamiwudynę.

• Hivid zawierający w swoim składzie zalcytabinę.

• Zydowudyna (Retrovir) – jeden z najstarszych leków przeciw HIV, wprowadzona do lecznictwa w 1987 r.

• Didanozyna – znana pod nazwą Videx.

• Stawudyna – wprowadzona do lecznictwa w 1994 r. pod nazwą Zerit.

• Ziaren to preparat zawierający abakawir.

• Nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy.

• Delawirydyna – będąca w postaci leku pod nazwą Rescriptor.

• Sustina zawierająca efawirenz i wprowadzona do terapii w 1996 r. newirapina w postaci Viramune.

• Inhibitory wejścia wiążą się z białkami znajdującymi się na powierzchni wirusa, co uniemożliwia połączenie się wirusa z receptorem CD4 i zakażenie zdrowej komórki.

Do dwóch głównych tego typu preparatów zaliczamy enfuwirtyd – Fuzeon i marawirok – Salzentry. Terapia HAAR T polega na długotrwałym i regularnym przyjmowaniu trzech wyżej wymienionych grup leków w różnych kombinacjach, niestety podczas terapii mogą pojawić się działania niepożądane, takie jak: biegunka, nudności, wymioty, zgaga, spadek masy ciała, ciągłe uczucie zmęczenia, bóle stawów, upośledzenie zmysłu zapachu, słuchu i wzroku, zaburzenia snu. Należy pamiętać, że dzisiejsza medycyna zna leki ograniczające wzrost wirusa HIV i prowadzi do polepszenia komfortu życia pacjenta.

Autor: Magdalena Lorek

Komentarze