Ale organizm nie jest pozbawiony wad. Starzejmy się, umieramy… A przecież organizmy jednokomórkowe są teoretycznie nieśmiertelne.

Rzeczywiście, komórki bakteryjne dzielą się, dzięki czemu jedna daje dwie potomne. Te, jeżeli nie zginą, dzielą się dalej, więc trudno dopatrzyć się u bakterii typowego procesu starzenia. Ale już u drożdży (które także są organizmami jednokomórkowymi, ale eukariotycznymi, zatem mają budowę komórki podobną do naszych) występuje już odmiana rozmnażania płciowego. I już obserwuje się u nich zjawiska starzenia podobne do tych, które następują w naszych starzejących się komórkach. Przyjmuje się, że proces starzenia pojawił się w historii życia na Ziemi wraz z pojawieniem się rozmnażania płciowego.

Za możliwość rozmnażania płciowego zapłaciliśmy starzeniem się?

Rozmnażania płciowe ma to do siebie, że z połączenia się komórki męskiej i żeńskiej otrzymujemy nowego osobnika, który ma zastąpić dwa twory macierzyste. Starzenie jest takim samym fenomenem jak życie na każdym innym jego etapie. Trudno wyobrazić sobie Ziemię, na której mieszkają wszystkie pokolenia od samego początku istnienia życia. Potrafimy leczyć choroby, klonować organizmy, ale jeszcze nikt nie wyeliminował starzenia się ani nie zmienił jego biegu. Starzenie organizmu powstało jako element filogenezy i ontogenezy i nic na to nie poradzimy.

A co jest największym zagrożeniem dla życia?

Samo życie. Jak to kiedyś mądrze wymyślił Zanussi: „Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową”. Już od momentu przyjścia na świat jesteśmy narażeni na działanie różnych czynników, np. skażonego środowiska. Z drugiej strony pogłębiamy negatywne zmiany w naszym organizmie a to paląc papierosy, a to nadużywając alkoholu, a to źle suplementując np. witaminy.

Interesujące jest również to, że niektóre choroby częściej dotykają kobiet, inne – np. rak krtani – są chorobami typowo męskimi. Dlaczego?

Takie zjawisko określamy mianem „płci ryzyka”. Kobiety i mężczyźni różnią się między sobą. Są choroby typowo kobiece, jak rak sutka oraz typowo męskie – np. rak krtani wynikający z palenia. Skąd to się bierze? Różnice płciowe mają wpływ na nasze życie. Można to także zauważyć, obserwując średnią długość życia kobiet i mężczyzn w Polsce. Kobiety żyją średnio 80 lat, mężczyźni 70.

Wynika to z biologii?

Z jednej strony za taką sytuację odpowiadać może taki a nie inny zestaw hormonów. Ale może odpowiada za to ewolucja. Kobieta musi wydać na świat i wychować dzieci. Być może dlatego Natura darowała jej dłuższy czas życia. Na pewno upłynie jeszcze sporo czasu, nim zgłębimy tę tajemnicę do końca, nim będziemy mogli powiedzieć, że długość życia jest zdeterminowana takimi czy innymi czynnikami, chociaż sporo już na ten temat wiemy.

A kiedy już się tego dowiemy, zaczniemy szukać dalej…

Już to robimy. Potrafimy zmienić właściwości bakterii, wprowadzając do niej geny kodujące insulinę, dzięki czemu bakterie produkują lek przeciwko cukrzycy dla ludzi. Mowa oczywiście o metodach inżynierii genetycznej. Na szczęście jeszcze nie ingerujemy tak dogłębnie w organizm samego człowieka. Obawy o to, że klonowanie stanie się naturalnym, codziennym zjawiskiem, okazały się bezpodstawne. Ale kto wie? Może kiedyś zaczniemy ingerować także w geny ludzi? Tym bardziej że te metody są coraz tańsze. Dziś sam koszt badań związanych np. z sekwencjonowaniem genomu czy z klonowaniem jest znacznie niższy niż kilkanaście lat wstecz.

Dr n. med. Marek Jurgowiak jest starszym wykładowcą w Katedrze i Zakładzie Biochemii Klinicznej Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od lat popularyzuje nauki biomedyczne. Publikował m.in. w „Wiedzy i Życiu”, „Biologii w Szkole”, brał udział w programach popularyzatorskich emitowanych na antenie TVP. Swoją wiedzą dzielił się także podczas Medycznych Śród oraz Festiwali Nauki i Sztuki organizowanych przez macierzystą Uczelnię. Był nominowany w konkursie „Popularyzator Nauki 2009”, organizowanym przez Serwis Nauka w Polsce PAP przy współpracy Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.