Otyłość jest stanem, w którym nadmierna ilość tłuszczu, gromadząca się w postaci tkanki tłuszczowej, wpływa niekorzystnie na zdrowie. Podstawowa przyczyna tego procesu to zaburzenie równowagi pomiędzy zapotrzebowaniem a podażą pokarmu, zwłaszcza o wysokiej zawartości tłuszczu, cukru i soli, a ubogiego w witaminy, minerały, mikroelementy. O otyłości mówimy zatem, gdy przez dłuższy czas ilość pozyskiwanej energii przewyższa wydatkowaną, a jej nadmiar magazynowany jest w ciele w postaci tkanki tłuszczowej. Nie bez znaczenia są także inne czynniki powstawania otyłości:

• środowiskowe, np. siedzący tryb życia, rodzaj wykonywanej pracy,

• uwarunkowania genetyczne - uważa się, że skłonność do otyłości jest następstwem interakcji wielu genów,

• zaburzenia hormonalne, np. choroba Cushinga, niedoczynność przytarczyc, niedobór hormonu wzrostu,

• zaburzenia neurologiczne, np. guzy, urazy, stany zapalne mózgu,

• zespoły ruchowe - zespół Pradera Williego, zespól Bardeta i Biedla,

• niektóre leki - uspokajające, glikokortykosteroidy, pochodne estrogenu, progesteronu.

Jabłko czy gruszka?

Najpopularniejszy miernik, stosowany do klasyfikacji wagi ciała, czyli wskaźnik BMI nie daje pełnej informacji na temat stopnia rozbudowania tkanki tłuszczowej ani jej rozłożenia w ciele, a dane te umożliwiają dokładną ocenę ryzyka powstania problemów zdrowotnych. Wiadomo bowiem, iż otyłość „typu jabłko" (tkanka tłuszczowa zlokalizowana wewnątrz jamy brzusznej) jest bardziej niebezpieczna niż otyłość „typu gruszka" (tkanka tłuszczowa umiejscowiona na udach i pośladkach). Otyłość brzuszną (wisceralną, androidalną) rozpoznaje się na podstawie współczynnika T/B (WHR - Waist to Hip Ratio), który określany jest stosunkiem obwodu talii (w centymetrach) do obwodu bioder (również w centymetrach). U kobiet ma ona miejsce, gdy współczynnik T/B jest równy lub większy od 0,8, a u mężczyzn równy lub większy od 0,9.

Otyłość androidalna

Charakteryzuje się łatwą kumulacją tłuszczu i jeszcze łatwiejszym uwalnianiem go (pod wpływem beta-adrenolityków i stresu) w postaci wolnych kwasów tłuszczowych, które następnie przekształcane są w triglicerydy. Wynik powyższych procesów to kolejne konsekwencje metaboliczne: wzrost glukoneogenezy, stężenia glukozy we krwi, frakcji VLDL transportującej endogenne triglicerydy, hiperinsulinemia. W związku z tym otyłość przypisano do czynników ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2, które występują razem dużo częściej, niż wynikałoby to z przypadku. Grupę tę określa się mianem zespołu metabolicznego i obejmuje ona także: podwyższone ciśnienie tętnicze krwi, dyslipidemię aterogenną (zwiększone stężenie triglicerydów i zmniejszone stężenie frakcji HDL cholesterolu) oraz zwiększone stężenie glukozy na czczo.