Toksoplazmoza, wywoływana przez pierwotniaka Toxoplazma gondi, jest jednym z najczęściej występujących zakażeń pasożytniczych. Zwykle jej  rezerwuarem są: psy, szczury, bydło, owce, kury, świnka morska. Żywicielem ostatecznym pasożyta jest kot, który nie choruje na toksoplazmozę, a jest jedynie nosicielem mikroorganizmu. Najbardziej popularnym kanałem zakaźnym choroby jest droga pokarmowa. Przyczyną zachorowań może być spożycie surowego, niedogotowanego mięsa, niedomytych warzyw i owoców. Możliwe jest również wniknięcie oocyst przez uszkodzoną skórę lub drogą spojówkową. Z przewodu pokarmowego człowieka pasożyt może przedostawać się do węzłów chłonnych, mięśni poprzecznie prążkowanych, czasem może zaatakować mięsień sercowy, mózg, rdzeń kręgowy lub gałki oczne.

Należy jednak pamiętać, że u 99 proc. osób zarażonych choroba nie wywołuje żadnych widocznych objawów, u pozostałych chorych oznaki choroby przypominają grypę. Na zwalczenie postaci bezobjawowej organizm potrzebuje od 4 do 6 tygodni, a o przebyciu choroby świadczy jedynie obecność immunologlobulin IgG.

Toksoplazmoza nabyta nie ma jednolitego obrazu klinicznego, może ona przybierać wiele postaci:

•    Toksoplazmoza węzłowa, której towarzyszy (jednoczesne) powiększenie węzłów chłonnych szyjnych, karkowych, usznych, pachwinowych. Chory jest osłabiony, ma podwyższoną temperaturę (stan podgorączkowy), mogą u niego wystąpić objawy grypopodobne, bóle mięśniowe, zapalenie gardła, ból głowy. Objawy ustępują samoistnie po kilku tygodniach.

•    Toksoplazmoza oczna – występują zaburzenia widzenia, mroczki przed oczami, zaburzenia widzenia, światłowstręt, nadmierne łzawienie, w badaniu okulistycznym widoczne są zmiany w dnie oka.

•    Toksoplazmoza uogólniona – szczególnie niebezpieczna dla niemowląt i dzieci poniżej 3 roku życia, przebiega z żółtaczką, powiększeniem wątroby i śledziony, wysypką, powiększeniem węzłów chłonnych. Pasożyt może zaatakować ośrodkowy układ nerwowy, wywołując niebezpieczne zmiany w mózgu lub porazić narząd wzroku wywołując zmiany w dnie oka.

Groźna dla ciężarnych

Najbardziej niebezpieczne jest zarażenie się pasożytem podczas ciąży. Świeża infekcja wywołuje zapalenie łożyska i przedostanie się pasożyta do płodu. Ryzyko przeniknięcia pasożyta przez łożysko wzrasta wraz z zaawansowaniem ciąży. Szacuje się, iż wynosi ono około 25 proc. w pierwszym trymestrze, 50 proc. w drugim i około 65 proc. w trzecim. Niestety, prawdopodobieństwo wystąpienia wad wrodzonych jest zupełnie odwrotne: pierwszy trymestr jest najbardziej niebezpieczny w przypadku zachorowania kobiety ciężarnej, w tym okresie prawdopodobieństwo wystąpienia wad rozwojowych wynosi aż 75 proc. Z reguły powstałe wady płodu prowadzą do samoistnego poronienia, obumarcia płodu.

Konsekwencją zarażenia w pierwszym trymestrze może być również powstanie poważnych wad rozwojowych z uszkodzeniem narządów wewnętrznych lub przedwczesny poród. Drugi trymestr ciąży niesie za sobą ryzyko wystąpienia toksoplazmozy wrodzonej u około 50 proc. W tym przypadku dziecko może urodzić się w wodogłowiem, małogłowiem, może ona prowadzić do zwapnienia śródmózgowia, co objawia się znacznym niedorozwojem fizycznym i umysłowym, zapaleniem śródczaszkowym, padaczką. Toksoplazmoza wrodzona może objawić się uszkodzeniem gałki ocznej (twardówki i naczyniówki), zazwyczaj występuje tzw. triada Sabina i Pinkertona – równoczesne występowanie wodogłowia lub małogłowia, zapalenia siatkówki i naczyniówki i zwapnienie śródmózgowia, któremu towarzyszy znaczne opóźnienie rozwoju umysłowego dziecka.

W trzecim trymestrze ryzyko przenikania pierwotniaka do płodu jest największe, wynosi około 65 proc., ale ryzyko wystąpienia objawów choroby u dziecka wynosi zaledwie 5 proc. Zarażenie w tym okresie może wywołać nieznaczne powiększenie wątroby i śledziony, zapalenie płuc, zapalenie mózgu, żółtaczkę, niedokrwistość, małopłytkowość, jednak znacznie częściej występują niewielkie zmiany w mózgu i gałce ocznej. Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że nie wszystkie objawy ze strony układu nerwowego widoczne są zaraz po urodzeniu, niektóre z nich mogą ujawnić się w trakcie dalszego rozwoju i dorastania dziecka.

Mówiąc o toksoplazmozie, trzeba zaznaczyć, że jest to choroba groźna tylko dla płodu, przebycie choroby przed ciążą nie ma żadnego wpływu na przyszłe macierzyństwo.