Klasycznym przykładem skórnej reakcji alergicznej typu późnego jest wyprysk kontaktowy. Podłożem zmiany jest alergen, z którym chory zetknął się uprzednio w życiu codziennym. Częste uczulenia na maści i krople do oczu zawierające penicylinę spowodowały całkowity zakaz stosowania tego antybiotyku zewnętrznie. Należy zwrócić uwagę, że do podobnych objawów prowadzą alkohole wełny owczej, wchodzące w skład lanoliny i euceryny – dwóch popularnych podłoży maściowych stosowanych w recepturze aptecznej.

W związku z bardzo szerokim stosowaniem kortykosteroidów okazało się, że i one mogą być czynnikiem alergizującym, powodując niekiedy nawet objawy ogólnoustrojowe. Zjawisko dotyczy najczęściej pacjentów z owrzodzeniami podudzi, w obrębie których związki te wchłaniane są szczególnie łatwo. Ze względu na działanie przeciwzapalne kortykosteroidy na ogół maskują kliniczne cechy wyprysku kontaktowego. Potwierdzono, że zmiany te mają charakter przewlekłego zapalenia skóry, a pacjenci z reguły nie zgłaszają się do lekarza z powodu zaostrzeń, lecz braku poprawy po zastosowanym leczeniu. Są to kluczowe przyczyny sprawiające, że do niedawna często przeoczano wystąpienie uczulenia kontaktowego na kortykosteroidy.

Rozpoznanie i farmakoterapia

Rozpoznanie alergii na leki opiera się na wywiadzie i badaniu fizycznym. Kryteria diagnostyczne alergii polekowych:

1. Objawy reakcji nie mają związku z aktywnością farmakologiczną leku.
2. Objawy występują po minimalnej dawce leku.
3. Od chwili pierwszego podania leku do wystąpienia objawów mija co najmniej okres 5-7 dni.
4. Powtórne podanie leku wywołuje szybki nawrót objawów klinicznych.
5. Reakcje indukowane są przez leki o podobnej strukturze chemicznej.

W przypadku podejrzenia wystąpienia nadwrażliwości na penicylinę można wykazać przeciwciała za pomocą testów skórnych. Niepożądanym odczynom można zapobiec, zbierając dokładnie wywiad w czasie hospitalizacji pacjenta, rozważając zastąpienie leku uczulającego preparatem alternatywnym oraz unikając polipragmazji, która istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Należy również pamiętać o reakcjach krzyżowych, jakie mogą wystąpić w przypadku leków o podobnej strukturze chemicznej.