Istnieją dwa główne rodzaje retinopatii cukrzycowej: nieproliferacyjna i proliferacyjna.

Ta pierwsza dotyczy 90-95% wieloletnich cukrzyków. W jej przebiegu ściana naczynia krwionośnego słabnie i przepuszcza osocze lub pełną krew, co prowadzi do obrzęków i powstawania wysięków. Zmienione naczynia nie spełniają również swojej funkcji odżywczej. Ta forma retinopatii zwykle nie upośledza widzenia w poważnym stopniu. Często obraz stopniowo się zamazuje.

Znacznie poważniejsza jest retinopatia proliferacyjna. W tym typie choroby naczynia krwionośne zamykają się, co pobudza wzrost nowych naczyń włosowatych pojawiających się nad siatkówką i wrastających nawet w ciało szkliste. Takie naczynka mają bardzo słabą ścianę, przez którą łatwo przedostaje się krew, co jest przyczyną krwotoków. Razem z naczyniami rozwija się tkanka łączna, która powoduje odwarstwienie siatkówki.

Wszystkie te procesy prowadzą do upośledzenia widzenia i ostatecznie, w nieleczonej retinopatii, do ślepoty.