Pisząc o szkole lekarskiej w Salerno, nie można nie wspomnieć o innym jego dziele, jakim było „Regimen Sanitatis Salernitanum” (Przepisy zdrowotne Szkoły Salerneńskiej). Jest to dzieło anonimowego autora napisane po łacinie i wierszem, dedykowane ówczesnemu królowi angielskiemu, Ryszardowi I Lwie Serce (1157-1199). Dzieło to zostało przetłumaczone na niemal wszystkie języki europejskie pod różnymi nazwami: „Medycyna Salernitańska”, „Szkoła Salernitańska”, „Nauka zachowania zdrowia” itp.

W zasadzie był to rodzaj poradnika lekarskiego, zbiór rad i aforyzmów, przeważnie higienicznych, dietetycznych i terapeutycznych (coś w rodzaju dzisiejszej popularnej encyklopedii medycznej). Powodzenie (zwłaszcza wśród lekarzy) dzieło to zawdzięczało prostemu, dostępnemu dla laików ujęciu, a forma wierszowana ułatwiała zapamiętywanie zawartych tam przepisów.

Pierwsza jego edycja (z ok. 1300 r.) liczyła zaledwie 364 wiersze. Dopiero późniejsze uzupełnienia uczyniły z „Regimen” dzieło liczące ponad 3500 wierszy.

Niestety, jest też prawdą, że dzieło to nie miało większego wpływu na szersze warstwy ludności, a wzbudziło jedynie wielkie zainteresowanie lekarzy i nielicznych a bardziej oświeconych jednostek sprawami higieny. W efekcie już w XIV i XV w. pojawiły się dość liczne pisma zawierające rady, jak kształtować warunki życia, by utrzymać się przy zdrowiu. Pisma te były już znacznie bardziej popularne (zwłaszcza że wydawano je w językach rodzimych), a dotyczyły różnych zagadnień higienicznych; zawierały bowiem porady z zakresu higieny ogólnej, porady dla określonych grup (np. dla kobiet w ciąży, żołnierzy, żeglarzy, krzyżowców itp.), czy też porady dla ludności na czas epidemii.

Z bardziej znanych autorów tych pism należy wymienić Arnolda de Villanova (1235-1311), komentatora dzieła lekarzy z Salerno, a jednocześnie autora opracowania z zakresu higieny wojskowej (1309) oraz licznych traktatów higienicznych dedykowanych książętom i papieżom. Następnie Marsilio Ficino (z r. 1499), zajmującego się sprawami higieny pracy umysłowej czy wreszcie Ortolffa z Bawarii (ok. r. 1400), autora podręcznika dla kobiet.

Sztuka lekarska a aptekarska

Z dziejami Szkoły Salernitańskiej wiąże się też ważne dla dziejów medycyny i farmacji wydarzenie. Prawdopodobnie z inicjatywy tej szkoły cesarz Fryderyk II Hohenstauf, a jednocześnie król Sycylii, urządzając administrację monarchistyczną w swoich południowo-włoskich posiadłościach, w wydanych w latach 1231-1240 na sejmie w Melfi „Konstytucjach Królestwa Sycylii” (Constitutiones Regni Siciliae), dokonał rozdziału pomiędzy sztuką leczenia (medycyną), a sztuką sporządzania leków (aptekarstwem) wraz z omówieniem zadań wykonywania od tego momentu odrębnych już zawodów.

O wpływie Szkoły Salernitańskiej na ów akt prawny świadczą sformułowania zawarte w odnośnych „artykułach” (w tekście oryginalnym „tytułach”, od łac. „titulus”), a których charakter bliski był zasadom realizowanym w szkole lekarskiej w Salerno.

Bibliografia:

Koskowski Br., Zarys historji leków. Przyczynek do historji farmacji. Warszawa 1935, s. 117-118.
Szumowski W., Historia medycyny. Warszawa 1961, s. 148.
Tschirch A., Handbuch der Pharmakognosie, Bd. I, Abt. III, s. 1399, Leipzig 1933.
Zajusz K., Wybrane zagadnienia z historii medycyny. Katowice 1982, s. 56.