Działania zmierzające do obniżenia temperatury ciała są również zalecane u dzieci z grupy wysokiego ryzyka, tj. z przewlekłymi chorobami układu krążenia, zaburzeniami metabolicznymi, zmianami w układzie oddechowym i OUN oraz u dzieci z drgawkami gorączkowymi w wywiadzie.

Gorączce indukowanej stanem zapalnym zazwyczaj towarzyszy ból, który uśmierzony zostaje jednak pod wpływem leków stosowanych w terapii przeciwgorączkowej. Dzieje się tak dlatego, że leki przeciwgorączkowe (antypiretyki) wykazują jednoczesne działanie przeciwbólowe. Niestety, nie wszystkie leki przeciwbólowe (analgetyki) charakteryzują się działaniem przeciwgorączkowym, co wynika, oczywiście, z ich mechanizmu działania.

Obecnie na rynku farmaceutycznym znajduje się bardzo wiele preparatów, dla których głównym wskazaniem jest leczenie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (np. paracetamol – 100; ibuprofen – 44). Leki te, również kwalifikowane do grupy OTC, często na opakowaniu bądź w załączonych ulotkach informacyjnych mają zaniżone dawkowanie, co jest przyczyną mniejszej skuteczności terapii oraz powodem poszukiwania leków o większej sile działania, które zazwyczaj charakteryzują się liczniejszymi działaniami niepożądanymi. Myślę, że przybliżenie rzetelnych informacji na temat współczesnej farmakoterapii bólu i gorączki u dzieci umożliwi jej racjonalne stosowanie.

Paracetamol (acetaminofen)

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) podstawowym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym jest paracetamol. O wyjątkowym bezpieczeństwie tego leku świadczy szeroki indeks terapeutyczny od 20-200 mg/l, a tym samym wielkość dawek: terapeutycznej 15 mg/kg i toksycznej 120-150 mg/kg. Wynika to ze specyfiki metabolizmu leku, który w ponad 90 proc. ulega sulfuryzacji (noworodki i małe niemowlęta) i glukuronizacji (dzieci powyżej 3 roku życia i dorośli) do nietoksycznych, łatwo wydalanych związków. Pozostała część ulegająca oksygenacji do N-acetyloimidochinonu zostaje za pośrednictwem glutationu sprzężona z cysteiną/lub kwasem merkaptopurowym i jako nietoksyczny związek jest wydalany z moczem.

Zawartość glutationu jest szczególnie duża w wątrobie noworodków i niemowląt. Stąd lek ten może być stosowany w każdym wieku, także u wcześniaków i noworodków, w ciąży i w czasie karmienia piersią, a także u pacjentów geriatrycznych. Jedynie przyjęcie przez pacjentów dorosłych paracetamolu w jednorazowej dawce powyżej 15 g, a przez pacjentów pediatrycznych powyżej 150 mg/kg/dawka, może być powodem martwicy nerek, niewydolności nerek i hipoglikemii. Po przyjęciu powyższych dawek paracetamolu procesy sprzęgania z kwasem siarkowym i glukuronowym ulegają wysyceniu, stąd znaczna część dawki leku ulega przemianie do toksycznego N-acetyloimidochinonu, który w wyniku niedostatecznej ilości glutationu (< 70% normy) nieodwracalnie łączy się z białkami wątroby, powodując jej martwicę.

Do oceny ryzyka wystąpienia martwicy wątroby oraz ustalenia wskazań do podania antidotum (N-acetylocysteina), w oparciu o uzyskany wynik stężenia paracetamolu we krwi, służy nomogram opracowany przez Rumacka i Matthew („Pediatrics” 1975, 55: 871-873).

Ryzyko wystąpienia martwicy wątroby jest znacznie mniejsze u dzieci poniżej 6 roku życia, a jej przebieg jest łagodniejszy i rzadko prowadzi do zgonu pacjenta. Ryzyko wystąpienia objawów uszkodzenia wątroby u nastolatków jest sześciokrotnie wyższe niż u dzieci poniżej 6 roku życia, natomiast prawdopodobieństwo wystąpienia potencjalnie toksycznych stężeń paracetamolu w osoczu dwukrotnie wyższe.

Paracetamol, hamując percepcję bólu na poziomie centralnym, łagodzi oba rodzaje bólu, a więc ten wynikły z drażnienia mechanoreceptorów (ból ostry), jak i ból zapalny będący skutkiem drażnienia nocyceptorów polimodalnych (ból tępy).

Ponadto paracetamol bardzo rzadko wykazuje interakcje z innymi lekami, stąd może być przyjmowany  równocześnie z lekami stosowanymi w zakażeniach dróg oddechowych we wszystkich fazach zapalenia. W fazie naczyniowej przebiegającej z przekrwieniem i obrzękiem paracetamol może być stosowany łącznie z alfa sympatykomimetykami, lekami antyhistaminowymi i przeciwkaszlowymi. W fazie komórkowej zapalenia (gęstego śluzu) acetaminofen można łączyć z mukolitykami, natomiast w fazie bakteryjnego nadkażenia i towarzyszącej gorączki lub bólu paracetamol należy zastosować w skojarzeniu z antybiotykami i mukolitykami.

Paracetamol mogą stosować osoby cierpiące na chorobę wrzodową, ponieważ lek ten nie wykazuje typowego dla NLPZ działania nefro- i przede wszystkim gastrotoksycznego. O wysokim bezpieczeństwie stosowania paracetamolu świadczą również bardzo rzadko pojawiające się reakcje nadwrażliwości w czasie terapii tym lekiem.