Odczulamy pacjenta

Postępowanie w przypadku reakcji alergicznej rozpoczyna się w momencie podejrzenia, że niewyjaśniona osutka skórna, gorączka, powiększenie węzłów chłonnych, objawy ze strony układu oddechowego, nerek, układu pokarmowego lub inne zaburzenia ogólnoustrojowe mogą być spowodowane nadwrażliwością na lek. W przypadku łagodnej odpowiedzi immunologicznej niejednokrotnie wystarczy zaprzestać przyjmowania określonego preparatu. W ostrych reakcjach anafilaktycznych konieczne jest natychmiastowe podanie adrenaliny, zapewnienie drożności dróg oddechowych, podanie tlenu oraz wkłucie kaniuli do żyły w celu przetaczania płynów, leków obkurczających naczynia krwionośne, difenhydraminy i glikokortykosteroidów (np. prednizonu). Należy pamiętać, że prewencyjne stosowanie preparatów przeciwhistaminowych nie zapobiega wystąpieniu wstrząsu anafilaktycznego, a nawet może maskować jego pierwsze symptomy.

Reakcje wywołane przez kompleksy immunologiczne ustępują zwykle samoistnie, gdy antygen zostanie całkowicie usunięty z ustroju. Często wskazane jest jednak objawowe leczenie pokrzywki (preparaty przeciwhistaminowe) i dolegliwości stawowych (NLPZ). W przypadku cięższych zmian skórnych i stanów zapalnych naczyń sugeruje się podawanie glikokortykosteroidów. Te same zalecenia obejmują niedokrwistość hemolityczną i nabyte skazy krwotoczne spowodowane reakcją alergiczną na lek.

Odczulanie polega na szybkim podawaniu substancji alergizującej (np. penicyliny, insuliny) w coraz większych dawkach w odstępach 15-30-minutowych, aż do osiągnięcia stężenia terapeutycznego. W większości przypadków trwa to 4-5 godzin. Powinno się je przeprowadzać tylko u pacjentów hospitalizowanych, w warunkach natychmiastowej dostępności doświadczonego personelu i sprzętu reanimacyjnego. Do wytworzenia się trwałej tolerancji na lek przyczyniają się również próby prowokacyjne polegające na regularnym, powolnym zwiększaniu dawki leku. Czynności te są szczególnie często wykorzystywane u pacjentów uczulonych na kwas acetylosalicylowy, u których rozpoznano chorobę wieńcową lub objawy ze strony układu oddechowego. Udowodniono, że próbę prowokacyjną z większością antybiotyków beta-laktamowych można skutecznie przeprowadzić również u zakażonych wirusem HIV.

Niewątpliwie bardziej pożądane jest zapobieganie polekowym reakcjom alergicznym niż ich leczenie. Większość objawów można złagodzić poprzez odpowiednio wczesne działanie. Warto bezpośrednio pytać pacjentów o przebyte schorzenia, a także dokładnie zapoznać się z całą dokumentacją medyczną w poszukiwaniu informacji na temat ewentualnego uczulenia na leki. Należy przewidywać reaktywność krzyżową na leki o zbliżonej budowie chemicznej. Rozpoznanie alergii na leki opiera się na wywiadzie i badaniu fizycznym. 5 proc. wszystkich przyjęć do szpitala mogą stanowić reakcje alergiczne na leki.