Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa polega na tworzeniu się w żyłach skrzepów, które zamiast przylegać do ściany naczynia, blokują przepływ krwi. Mogą się one się także oderwać i przemieszczać w kierunku serca, a następnie płuc. Gdy zablokują jedną lub kilka gałęzi tego narządu, powodują ciężkie powikłanie – zator tętnicy płucnej, który może doprowadzić do śmierci. I niestety często się tak dzieje. Tragicznemu zakończeniu choroby sprzyja fakt, że wielu z nas w ogóle o niej nie słyszało i nie wie, jak się przed nią bronić.

Trudny przeciwnik

Najbardziej typowym objawem zakrzepicy jest ból i obrzęk łydek lub ud, poszerzone żyły, napięta skóra, czasami zaczerwienie nóg. To sygnał, że zakrzepy zatykają żyły. Takie właśnie objawy występują u połowy chorujących na zakrzepicę. Druga połowa nie ma żadnych objawów. Dlatego też choroba ta bywa nazywana cichym zabójcą. Natomiast objawem zatoru tętnicy płucnej są duszność, bóle w klatce piersiowej i przyśpieszony oddech.

W Polsce każdego roku diagnozuje się ok. 150 tysięcy przypadków zakrzepicy żył głębokich, a 50 tysięcy ludzi umiera z powodu zatoru płucnego.

- W Niemczech, Francji czy Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Szwecji czy we Włoszech na 100 chorych na zakrzepicę tylko siedem osób ma postawione prawidłowe rozpoznanie, a aż 34 nagle umiera, nie otrzymawszy skutecznego leczenia, które dziś jest już możliwe – mówi prof. Dr hab. n. med. Witold Z. Zomkowski, ekspert ds. zakrzepicy, prezes Stowarzyszenia Fundacji „Thrombosis”. – W Polsce niestety nie jest lepiej. Lekarze rodzinni, do których zgłaszają się pacjenci, mają niewielką wiedzę na temat tej choroby i nie zdają sobie sprawy z powagi problemu. Rzadko który, jeśli nie jest ortopedą, ogląda nogi pacjenta.

Po operacji wstań z łóżka

Na chorobę narażone są kobiety w ciąży oraz osoby poddawane zabiegom ortopedycznym np. wymianie stawu biodrowego czy kolanowego. Szacuje się, że nawet połowie tych osób będzie groziła zakrzepica. Właśnie u pacjentów z oddziałów chirurgicznych ryzyko choroby jest największe. Jednak zakrzepica może się pojawić przy okazji innych chorób, a także podczas dłuższego pobytu w szpitalu. Zagrożone nią są osoby walczące z choroba nowotworową, niewydolnością krążenia, chorobami płuc i chorobami zapalnymi. Dlatego po zabiegu operacyjnym należy jak najszybciej wstać z łóżka, ponieważ unieruchomienie może przyczynić się do powstania zakrzepu.

Przede wszystkim profilaktyka

Nie jesteśmy jednak bezbronni. Chorobę można leczyć, wiemy także, jak jej zapobiegać. Jeśli podejrzewamy, że ten problem może nas dotyczyć, powinniśmy poprosić lekarza o wypisanie skierowania na badanie USG. Natomiast żeby wykryć zator tętnicy płucnej, należy wykonać tomografię komputerową tętnicy płucnej.

Ryzyko zakrzepicy po operacji jest bardzo duże, dlatego w większości wypadków stosuje się profilaktykę w postaci podskórnych zastrzyków wstrzykiwanych przez 35 dni po zabiegu w brzuch. Nie jest to przyjemne i niestety zdarza się, że pacjenci po wyjściu ze szpitala nieświadomi zagrożenia przerywają leczenie, co kończy się dla nich tragicznie.

Drugą formą zapobiegania chorobie – wygodniejszą i zdobywającą rzesze zwolenników - są specjalne tabletki, które także gwarantują efekt przeciwzakrzepowy. Również je należy stosować przez 35 dni po zabiegu. Zdaniem prof. Dr hab. n. med. Witolda Z. Zomkowskiego taka profilaktyka przeciwzakrzepowa powinna być stosowana także u pacjentów leżących na oddziałach, gdzie pacjent leży unieruchomiony.