Pochodne kwasu fenamowego

Kwas mefenamowy wykazuje silne działanie przeciwbólowe, a słabe przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Stosuje się go w leczeniu zwyrodnień układu kostno-stawowego, chorób reumatoidalnych, bólach migrenowych, menstruacyjnych, bólach mięśni oraz nerwobólach. Można podawać go do trzech tygodni w dawkach 250-500 mg 3 razy dziennie. Działania niepożądane kwasu mefenamowego oraz przeciwwskazania do jego przyjmowania są analogiczne do kwasu acetylosalicylowego.

Pochodne kwasów enolowych

Fenylbutazon to bardzo silny lek przeciwzapalny, bardzo skuteczny w leczeniu dny moczanowej, gdyż zwiększa wydalanie kwasu moczowego. Wywołuje jednak poważne i częste (u 20-40 proc. pacjentów) działania niepożądane, takie jak: nudności, biegunki, krwawienia, owrzodzenia jamy ustnej i żołądka, skórne odczyny alergiczne, bezsenność, nadciśnienie, bóle szyi, mięśni, stawów. Lek ten może także uszkodzić nerki oraz szpik i wywołać pancytopenię (niedokrwistość plastyczna). Z tego powodu stosuje się go jedynie w przypadku braku skuteczności innych NLPZ. W takich warunkach może być podawany doustnie (600 mg/dobę), doodbytniczo (500 mg/dobę) lub domięśniowo (600 mg co drugi dzień) maksymalnie do tygodnia.

Azapropazon jest lekiem charakteryzującym się silnym działaniem przeciwzapalnym i przeciwbólowym. Stosuje się go doustnie (600 mg-1,2 g/dobę) w leczeniu ostrej postaci dny moczanowej. Został z kolei wycofany z lecznictwa reumatoidalnego zapalenia stawów. Wykazuje podobne skutki uboczne jak fenylobutazon, choć sądzi się, iż jest mniej od niego toksyczny.

Piroksykam stosuje się w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, zmianach zwyrodnieniowych kręgosłupa oraz dny moczanowej. Jego działanie w chorobach reumatoidalnych w przeciwieństwie do innych preparatów NLPZ utrzymuje się ponad 24 godziny po przyjęciu jednorazowej dobowej dawki 20 mg. Może uszkodzić nerki oraz przewód pokarmowy.

Meloksykam jest selektywnym inhibitorem COX-2 i z tego względu charakteryzuje się większą skutecznością, a zarazem mniejszą toksycznością i możliwością wywołania powikłań ze strony układu pokarmowego. Niemniej jednak może powodować zaburzenia snu, wysypkę, fotodermatozy, obrzęki podudzi czy atak astmy. Lek ten stosuje się w leczeniu ostrej choroby reumatycznej stawów oraz przewlekłych zmian zwyrodnieniowych.

Inne niesteroidowe leki przeciwzapalne

Nabumeton wykazuje selektywne działanie na COX-2, a stosowany jest w zwyrodnieniowych chorobach stawów i ich reumatoidalnym zapaleniu. Działania niepożądane wywołane przyjmowaniem nabumetonu są rzadsze niż po innych NLPZ. Lek ten jest toksyczny dla płodu, gdyż może powodować mutację chromosomową. Dzienna doustna dawka tego leku wynosi około 1 g.

Nimesulid to także lek II generacji działający przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Zalecany jest osobom uczulonym na kwas acetylosalicylowy w leczeniu chorób zwyrodnieniowych stawów, reumatoidalnego zapalenia stawów oraz zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. Dawkowany jest doustnie i doodbytniczo w dawce do 200 mg 2 razy dziennie. Działania niepożądane wynikające z przyjmowania nimesulidu pojawiają się u około 10 proc. pacjentów i sprowadzają się głównie do zaburzeń ze strony układu pokarmowego.

Piśmiennictwo:

1.    Farmakologia – podstawy farmakoterapii, red. W. Kostowski, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001.
2.    Kompendium farmakologii, red. W. Janiec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001.