Większość spośród stosowanych w celach terapeutycznych substancji leczniczych wykazuje wielokierunkowe działanie na komórki, tkanki i układy. Niepożądane działanie leku może być związane z jego strukturą chemiczną, dawką oraz drogą podania, jak również osobniczą nadwrażliwością na składniki preparatu. Dotyczy to także, a może przede wszystkim preparatów hormonalnych, w tym stosowanych w celu antykoncepcyjnym. Obecnie jednak mamy dostęp do wiedzy, dzięki której znane są sposoby i metody umożliwiające zwiększenie bezpieczeństwa prowadzonej farmakoterapii, w tym antykoncepcji hormonalnej.

Objawy działania niepożądanego żeńskich hormonów płciowych

Wpływ żeńskich hormonów płciowych na metabolizm kobiety może ulegać modyfikacji, jeśli zostanie przyjęta ich dodatkowa dawka w postaci hormonalnych preparatów antykoncepcyjnych. Poszczególne ich składniki odpowiedzialne są za pojawienie się mniej lub bardziej uciążliwych dla kobiety działań niepożądanych, a ich nasilenie zależy od tego, który z hormonów jest w leku dominujący.

Działania niepożądane

Estrogenne:

• bóle głowy
• migreny
• obrzęki
• przyrost masy ciała w mechanizmie zatrzymania wody
• powiększenie i nadwrażliwość piersi
• nudności
• nadmierna wydzielina z pochwy
• brązowe plamy na twarzy (ostudy)
• nadwrażliwość na światło

Gestagenne:

• trądzik
• przetłuszczanie się włosów
• nadmierne owłosienie (hirsutyzm)
• przyrost masy ciała ze względu na wzrost łaknienia
• depresja
• utrata libido
• suchość pochwy

Spośród zależnych od estrogenów objawów działania niepożądanego, kobiety stosujące dwuskładnikową antykoncepcję hormonalną często wymieniają objawy wynikające z zaburzeń gospodarki wodnej (zatrzymania wody w organizmie).

Poestrogenowe skutki zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej.

Skutkiem zatrzymania wody w organizmie powodowanego przez estrogeny są nie tylko obrzęki, ale także związane z nimi przybór masy ciała, wcale nierzadkie problemy ze szkłami kontaktowymi oraz bóle głowy i migreny.

Bóle głowy i migreny

Często przyczyną powstawania bólu głowy u kobiet jest zmieniające się stężenie estrogenów, do jakiego dochodzi u niej w czasie cyklu miesięcznego. Z tego samego powodu u kobiet w okresie menopauzy oraz u kobiet w trakcie menstruacji stwierdza się zwiększenie częstości napadów bólu głowy. Wyniki badań potwierdzają, że obniżone stężenie estrogenów odpowiedzialne jest za pojawienie się bólu migrenowego, natomiast podwyższone stężenie estrogenów w drugim i trzecim trymestrze ciąży łagodzi przebieg migreny. Jak dotąd nie udało się poznać dokładnego patomechanizmu tych zjawisk.

Jednym z częściej występujących rodzajów migreny jest tzw. migrena miesiączkowa, której napady mają miejsce wyłącznie lub prawie wyłącznie w związku z czasowym krwawieniem miesiączkowym. Szacuje się, że od 4 do 70 proc. Kobiet cierpi z powodu regularnych ataków migrenowych. Dzięki rozpoznaniu opartemu na proponowanej definicji migreny miesiączkowej (występowanie ataku migreny bez aury, na 1±2 dni przed spodziewaną datą miesiączki oraz bez ataków w innych dniach fazy cyklu) ocenia się, że odsetek kobiet cierpiących wyłącznie na migrenę miesiączkową to około 7 proc.

Leczenie objawowe migreny miesiączkowej

Leczenie objawowe migreny miesiączkowej jest takie samo jak w innych rodzajach migreny i najczęściej obejmuje niesteroidowe leki przeciwzapalne, alkaloidy sporyszu i tryptany. W przypadku gdy migrena miesiączkowa jest jedyną formą migreny występującą u kobiety lub formą najbardziej uciążliwą albo przedłużającą się, można rozważyć możliwość krótkoterminowej profilaktyki przeciwbólowej. Proponowany wówczas schemat leczenia profilaktycznego powinien rozpoczynać się 2-3 dni przed spodziewaną miesiączką i być kontynuowany w czasie trwania menstruacji. Dobre rezultaty może również przynieść systematyczna suplementacja magnezu z witaminą B6.