Chłopcy stają się mężczyznami a dziewczynki kobietami i  muszą borykać się z nowymi zadaniami rozwojowymi charakterystycznymi dla tego okresu życia. Poszukują własnej tożsamości, co często przybiera formę buntu i wyrażanego w różnych formach sprzeciwu, próbują odnaleźć się w nowych rolach.

Zmiany biologiczne

Rozwój psychiczny jest silnie podporządkowany zmianom biologicznym, które determinują jego przebieg i charakter. Zmiany zachodzące w budowie ciała powodują trudności zawiązane z przystosowaniem się do nowego wyglądu. Próby akceptacji tego, że ciało dziecka zmienia się w ciało dorosłego mężczyzny lub kobiety wiążą się z silnym lękiem i niepokojem o to, czy wszystko jest w porządku. Zmiany fizyczne powodują przejściowe zniekształcenia rysów twarzy, proporcji ciała, pojawieniem się trądziku i owłosienia oraz wzrostem narządów płciowych. Młody człowiek w okresie dorastania jest silnie skoncentrowany wokół tematyki związanej ze zmianami wyglądu zewnętrznego a atrakcyjność fizyczna staje się jednym z ważniejszych elementów obrazu siebie.

Większość kompleksów, które pojawiają się w tym okresie życia związana jest właśnie ze zmianami biologicznymi i trudnościami w ich akceptacji. Tempo procesu dojrzewania jest bardzo indywidualną cechą, dlatego też porównywanie się z rówieśnikami może przysparzać wiele kłopotów i nieporozumień. Dzieje się tak zarówno u dzieci, które pierwsze zaczynają dojrzewać, jak i u tych, u których proces dojrzewania zaczyna się nieco później niż u pozostałych rówieśników.

Najczęstsze problemy dotyczą budowy ciała. Chłopcy zastanawiają się, czy wielkość ich narządów płciowych jest odpowiednia, pojawiają się dylematy dotyczące sprawności seksualnej i fizycznej oraz pytania czy mimowolne wzwody członka są czymś naturalnym. Dziewczynki zastanawiają się, czy wielkość piersi jest taka jak być powinna, czy to, że jeszcze nie dostały pierwszej miesiączki jest czymś nienormalnym.

Ponadto różnice w tempie rozwoju dziewcząt i chłopców przysparzają licznych trudności. Zazwyczaj ciało dziewczynek zaczyna zmieniać się szybciej, rosną i stają się wyższe od swoich kolegów, którzy dopiero za jakiś czas będą nabierać bardziej męskiego wyglądu. Takie różnice zarówno w fizyczności, jak i w dojrzałości emocjonalnej między płciami mogą powodować wzrost dylematów dotyczących przyszłych relacji damsko-męskich.

Nastolatki zastanawiają się „czy na pewno są normalni”, porównują swój wygląd z innymi rówieśnikami. Edukowanie i zaznajamianie dzieci ze specyfiką tego okresu życia obniża lęk i zmniejsza ryzyko utrwalenia kompleksów i zahamowań, które będą utrudniać nawiązywanie głębokich relacji interpersonalnych.  Najczęściej kompleksy związane są z poczuciem wykluczenia z grupy rówieśniczej, które jest wynikiem np. innego tempa rozwoju. Często pojawia się niepewność dotycząca własnej orientacji seksualnej i lęk przed odmiennością.