Przypomnijmy: krztusiec to choroba zakaźna układu oddechowego, której charakterystycznymi objawami są gwałtowne napady kaszlu. Wywoływany jest przez pałeczki krztuśca (Bordetella pertussis). Wiemy, że podczas choroby dochodzi do zaburzeń w procesie przekazywania sygnałów do komórki, które odbywają się przy udziale receptora metabotropowego i białka G, ale dokładne mechanizmy powstawania choroby nie są do końca znane. Wiadomo natomiast, że zakażenie chorobą następuje drogą kontaktową z zakażoną osobą w okresie wylęgania, który trwa 3 do 14 dni.

Na chorobę zapada ponad 90 proc. osób, które zetknęły się z osobą zakażoną. Choroba przebiega w kilku fazach:

•    Bezobjawowy okres wylęgania: trwa z reguły 14 dni. Często, ale nie zawsze u pacjentów występują stany podgorączkowe. Chory jest rozbity i osłabiony.

•    Okres nieżytowy: trwa również dwa tygodnie. Pojawia się ból gardła, katar i zapalenie spojówek. Ponieważ takie objawy towarzyszą wielu schorzeniom, dlatego diagnozowanie krztuśca sprawia wiele kłopotu. Tymczasem okres nieżytowy jest bardzo niebezpieczny dla otoczenia (łatwo można się zarazić). W tym okresie rozpoczynają się ataki kaszlu, nasilające się w nocy. Zakażenie otoczenia następuje drogą kropelkową.

•    Trzecia faza choroby: trwa kilka dni. Nasilają się ataki kaszlu, początkowo suchego. W tym okresie u części chorych (w tym także u dzieci) następuje poprawa i wyzdrowienie. Możemy wówczas mówić o niepełnoobjawowej lub poronnej postaci krztuśca.

•    U pozostałych chorych (najczęściej u dzieci) schorzenie nadal się rozwija. Pojawiają się bardzo silne ataki kaszlu. Takich napadów, trwających od kilkudziesięciu sekund do kilku minut, może być w ciągu doby nawet kilkadziesiąt. Kaszlowi towarzyszy charakterystyczny dźwięk, przypominający pianie koguta. Każdy atak kończy się odkrztuszeniem gęstej wydzieliny. Często towarzyszą temu wymioty. W czasie ataku kaszlu wzrasta ciśnienie krwi w drobnych naczyniach krwionośnych, które mają tendencje do pękania. Pojawiają się wówczas wybroczyny na skórze twarzy (często pod oczami) i na spojówkach.

•    Powikłania krztuśca przebiegającego z silnymi atakami kaszlu są bardzo poważne. U małych dzieci najgroźniejszy może okazać się bezdech, sinica i niedotlenienie mózgu. Dlatego małe dzieci powinny być hospitalizowane już w momencie podejrzenia choroby. Wszystkim chorym niezależnie od wieku grozi zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, a także uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego.

Czy to na pewno krztusiec?

Po ponad 2 miesiącach choroba ustępuje. Niestety, ataki kaszlu, choć znacznie łagodniejsze, mogą utrzymywać się jeszcze przez kilka miesięcy. Chory przy każdej zmianie temperatury otoczenia czy po spożyciu mocno przyprawionej potrawy ma nawrót kaszlu. Łatwo zapada na przeziębienia i infekcje górnych dróg oddechowych. Krztusiec, który w fazie nieżytowej i w pierwszym okresie przebiega łagodnie, może być trudny do zdiagnozowania. Jednocześnie niebezpieczne jest zbyt późne rozpoczęcie podawania antybiotyku, który ochroni organizm przed pałeczką krztuśca (Bordetella pertussis). Dr Ewa Duszczyk z Kliniki Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego WUM uważa, że każdy nieżyt górnych dróg oddechowych z kaszlem, trwający dłużej niż 3 tygodnie, powinien być diagnozowany pod kątem krztuśca. Niestety, większość lekarzy pierwszego kontaktu szuka innych przyczyn kaszlu (alergie, przeziębienie), opóźniając leczenie i ryzykując poważnymi powikłaniami.