Kapryśna i trudna, czyli wrażliwa

Taka skóra nie toleruje czynników, które dla innych nie są drażniące. Wrażliwość to cecha indywidualna, ma różne przyczyny i różnie się objawia. Zależy od wieku i miejsca ciała. Dzieci mają skórę wrażliwą na całym obszarze, u dorosłych to najczęściej twarz, delikatne okolice oczu, szyja i dekolt. Dłonie także, bo częściej mają kontakt z czynnikami drażniącymi (np. chemia gospodarcza). Wrażliwość może być wynikiem chorób, zaburzeń hormonalnych, jak również stresu lub może rozwinąć się w następstwie poparzenia słonecznego. Osoby z cerą suchą i bardzo suchą też stają się wrażliwcami, bo ich cera ma słabsze wydzielanie gruczołów łojowych, odpowiedzialnych za tworzenie warstwy ochronnej.

Warto jednak pamiętać, że skóra wrażliwa to nie to samo co skóra alergiczna. Mimo że kontakt z alerge¬nem wywołuje u obu typów skóry – wrażliwej  –  podobne reakcje, to powstają jednak w różnym czasie. Gdy pojawiają się  zaraz po użyciu kosmetyku,  mamy do czynienia ze skórą wrażliwą, jeśli zaś po kilku godzinach, to mówimy o alergii. Często jeden typ skóry przechodzi w drugi i skóra wrażliwa po pewnym czasie staje się podatna na alergeny.

Bariera do naprawy

Wrażliwa skóra ma uszkodzoną ochronną barierę fizyczną, co ułatwia przenikanie nieprzyjaznych cząsteczek kurzu, toksyn, alergenów, mikroorganizmów i składników kosmetyków w głąb skóry. Nieprawidłowa jest też jej odporność immunologiczna. Powstaje reakcja zapalna wywołana przez mediatory stanu zapalnego. Z punktu widzenia dermatologicznego to okres bezobjawowy – skóra nadmiernie reaguje, bez wyraźnych zmian chorobowych. Po jakimś czasie pojawia się suchość skóry, rumień, wykwity i teleangiektazje. Jest to już okres objawowy skóry wrażliwej – stan chorobowy. Paradoksalnie powodem uszkodzeń bariery są zbyt często używane agresywne kosmetyki, ale też niewłaściwa pielęgnacja, gdy zbyt oszczędnie stosujemy kosmetyki lub ich unikamy, by ograniczyć wszystko to, co drażni.

Kosmetyczne zagrożenia

Do składników kosmetyków najczęściej wywołujących wyprysk kontaktowy należą:
•    substancje zapachowe – znanych jest kilka tysięcy i każda jest potencjalnym alergenem kontaktowym, przy skórze wrażliwej najlepiej stosować preparaty bezzapachowe,                    
•     substancje konserwujące – konserwanty znacznie wzmagają reakcję zapalną, gdy stosowane są na skórę uszkodzoną, do drażniących zaliczamy np. formaldehyd i donory formaldehydu, izitiazolony,    
•      bazy kosmetyczne rzadko wywołują alergie, do alergenów należą glikol propylenowy, lanolina, euceryna      
•    ekstrakty roślinne – mogą wywołać reakcje fotoalergiczne; są to na przykład dziurawiec i ekstrakty z owoców cytrusowych.

Powodem uszkodzenia bariery naskórkowej są popularne detergenty, a także składniki silnie złuszczające lub barwniki. Wrażliwość może być wynikiem uczulenia na kilka składników kosmetyków; mogą one wzajemnie wzmagać swe właściwości alergizujące i prowadzić do compound allergy.

Pielęgnacja skóry wrażliwej

Kosmetyki do cery wrażliwej podlegają rygorystycznej ocenie. Badania przeprowadza się w klinikach dermatologicznych na grupie osób z cerą wrażliwą. Warto stosować produkty jednej serii, gdyż ogranicza się wielość składników. Kluczowe jest odbudowywanie bariery naskórka. W recepturach powinny znaleźć się substancje uzupełniające ubytki w płaszczu hydrolipidowym, takie jak oleje roślinne, masła, woski, tworzące okluzyjny film na skórze. Ważne są substancje nawilżające, działające zarówno na powierzchni, jak i w głębi bariery. Oczyszczanie należy przeprowadzać jak najdelikatniej i odpowiednimi środkami. Dobrze jest użyć delikatnych kosmetyków myjących, które nie zaburzą naturalnego płaszcza skóry. Należy unikać preparatów zawierających alkohol.

Nowoczesny typ kosmetyków

Skóra jest silnie unerwiona, włókna nerwowe syntezują i uwalniają pod wpływem sub¬stancji drażniącej cząsteczki zwane neuropeptydami. Następuje kaskada reakcji prowadząca do neurogennego stanu zapalnego z rozszerzeniem naczyń krwionośnych i zwiększeniem ich przepuszczalności. W rezultacie skóra staje się zaczerwieniona. Zmianom tym może towarzyszyć obrzęk, uczucie gorąca, szczypania czy świądu. Nowoczesny typ kosmetyków – neurokosmetyki – działa na poziomie komórek nerwowych skóry. Oprócz tradycyjnych składników łagodzących i kojących, jak rumianek, pantenol, alantoina, ekstrakt z aloesu, oczar wirginijski, wyciągi z alg, zawierają składniki blokujące substancje drażniące mediatorów zapalnych. Modyfikują reakcje immunologiczne na poziomie skórnym, wychwytują i  likwidują neuromediatory procesu zapalnego. Objawy podrażnienia zostają złagodzone lub wcale się nie pojawiają. To duży postęp w kosmetyce.

Bibliografia:

1. Majewski S., Nietolerancja kosmetyków, referat wygłoszony na I międzynarodowej konferencji kosmetycznej „Beauty meets Science” .
2. Martini M.-C., Kosmetologia i farmakologia skóry, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.