Endokrynolodzy czasem żartują: my, ludzie, rządzimy światem, a nami hormony. Do takich refleksji skłaniały ich wizyty osób, które odpowiedzialnością za swoje niemiłe dla otoczenia zachowania obarczały hormony. I coś w tym jest. Burze hormonalne nastolatków, zespół napięcia przedmiesiączkowego, hormonalna huśtawka kobiet ciężarnych, kłopoty podczas menopauzy, a także andropauzy to sformułowania, które słyszy się na co dzień nie tylko w poczekalniach lekarzy.

Te przykłady dotyczą zmian, bywa że istotnie kłopotliwych, wywoływanych przez hormony płciowe. Generalnie można je uznać za normę związaną z wiekiem (pokwitanie i przekwitanie) czy nowymi funkcjami narządów (miesiączkowanie, ciąża), czyli przeobrażeniami powodowanymi przez hormony płciowe. Jeśli jednak podczas tych całkiem normalnych procesów pojawiają się naprawdę dotkliwe objawy fizyczne czy zaburzenia nastroju, najlepiej skorzystać z pomocy lekarza.

Niezbędne w każdym wieku

Dr Maria Szypulska, ginekolog-endokrynolog z Centralnej Wojskowej Przychodni Lekarskiej w Warszawie:

- Wbrew obiegowym opiniom hormony płciowe są niezbędne w każdym okresie życia człowieka. Dziecko jeszcze przed narodzeniem styka się z hormonami płciowymi przez łożysko. Tworzą one jakby tło, od którego zależeć może np. późniejsza orientacja seksualna czy budowa narządów płciowych noworodka. A w ostatnich tygodniach ukazały się doniesienia o wpływie hormonów płciowych na funkcjonowanie serca u osób starszych, u których czas rozrodu już się zakończył. Wniosek, jaki stąd płynie, potwierdza dwie znane prawdy. Pierwsza z nich: hormony działają na cały organizm. Druga: choć coraz więcej o nich wiemy, to prawdopodobnie nie jest to jeszcze wiedza kompletna, a ludzki organizm wciąż kryje w sobie wiele tajemnic.

Hormony płciowe uaktywniają się w miarę wzrostu organizmu dziecka, kształtowania męskiej lub kobiecej sylwetki, rozwoju narządów płciowych i przygotowania organizmu do funkcji rozrodczej. Generalnie, w naszej szerokości geograficznej człowiek staje się w pełni dojrzały biologicznie w wieku lat 20. Także emocjonalnie. I to od tego czasu organizm ludzki średnio przez ok. 30 lat zachowuje zdolność rozrodu. Z reguły u mężczyzn trwa ten okres dłużej niż u kobiet. Jednak z czasem słabnie aktywność hormonów płciowych - kobiety przechodzą menopauzę, a mężczyźni andropauzę. I tak jak przy pojawianiu się hormonów płciowych, również przy ich spadku może dochodzić do przykrych dolegliwości.

U kobiet wyraźnym sygnałem zaniku funkcji rozrodczych jest zaprzestanie miesiączkowania. U mężczyzn nie występuje żaden tak wyraźny symptom, ale u obydwu płci rozpoczyna się proces starzenia. Spada siła mięśni, zmniejsza się masa kości, pogarsza sprężystość skóry, jej wygląd, stan włosów. Zmniejsza się aktywność, pojawiają zmienne nastroje, przygnębienie. Tym przykrym zmianom można przeciwdziałać, stosując hormonalną terapię zastępczą. Opóźnia ona osteoporozę lub nawet jej zapobiega, poprawia nastrój, utrzymuje formę mięśni, dobrze działa na skórę. Nie znaczy to jednak, że jest dobra dla wszystkich i na wszystko. Po to, by dobrać i przepisać odpowiednią kurację, konieczny jest dokładny wywiad, uwzględniający także choroby w bliskiej rodzinie, badanie lekarskie, a następnie obszerne badania biochemiczne, USG i badania poziomu hormonów, a następnie wizyty kontrolne. Taka dobrze dobrana terapia niewątpliwie pozytywnie wpływa na jakość życia. Jednak wszelkie próby kombinowania takiej terapii na własną rękę mogą się skończyć bardzo źle.