Szacuje się, że co drugi Polak skarży się na zakażenia grzybicze. Niestety, bardzo często są one bagatelizowane przez osoby chore, co znacznie utrudnia skuteczną walkę z chorobą. Grzybica (mikoza) to zespół dolegliwości wywoływanych przez mikroskopijne chorobotwórcze grzyby. Pasożytniczy grzyb może dotyczyć:

• owłosionej skóry głowy,
• pachwin,
• skóry gładkiej,
• stóp,
• paznokci,
• układu pokarmowego (głównie przełyku, gardła, jamy ustnej czy jelita),
• układu rodnego (grzybica pochwy).

Grzybica stóp i paznokci

Należy do najczęstszych schorzeń, z którymi pacjenci zgłaszają się do lekarza czy apteki. Dane statystyczne potwierdzają, że jest ona najczęstszą postacią infekcji grzybiczej i stanowi prawie 50 proc. wszystkich zakażeń tego typu. Dlatego też uznano ją za chorobę mającą wymiar społeczny. Grzybica stóp to choroba wywoływana przez grzyby z rodzaju dermatofitów. Początkowo atakuje przestrzenie między palcami, gdyż są to miejsca zawsze ciepłe i wilgotne. Zakażona skóra zmienia swój wygląd, staje się popękana, łuszczy się, tworzą się pęcherze i podłużne nadżerki, które często bolą i upośledzają chodzenie nawet w wygodnych butach. Chore miejsce często swędzi i nadaje nieprzyjemny zapach potu. Początkowo zmiany grzybicze pojawiają się między 5 a 4 palcem u stopy. Jeżeli w porę nie zareagujemy, zmiany chorobowe rozszerzą się, atakując kolejne przestrzenie międzypalcowe, grzbiet czy podeszwę stopy. Trzeba pamiętać, że grzybica międzypalcowa jest jednostką chorobową poprzedzającą rozwój grzybicy paznokci.

Do zakażenia dochodzi najczęściej w łaźniach, saunach, basenach, pod prysznicami czy w internatach. Można się jej nabawić przez chodzenie bez obuwia ochronnego po chodniku lub dywanie, z którym miała styczność osoba chora. Przebieg choroby ma charakter przewlekły, typowe są okresowe jej nawroty. Niestety, co piąty pacjent bagatelizuje tę chorobę, nie zdając sobie sprawy, że nieleczona może prowadzić do poważnych powikłań.

Leczenie

Farmakoterapia grzybicy stóp opiera się na podawaniu środków w postaci kremów, zasypek, aerozoli, maści czy też żelów. Obecnie stosowane są środki, które należą do 5 grup farmakologicznych:

• polieny (nystatyna, natamycyna), które niszczą błonę komórkową;
azole (ketokonazol, flukonazol, klotrimazol, mikonazol) – zaburzają syntezę;
• ergosterol – niezbędne białka do budowy błony komórkowej grzyba;
• alliloaminy, których przedstawicielem jest terbinafina, wykazująca podobny mechanizm działania co azole;
• inhibitory syntezy błony komórkowej grzyba (cyklopiroks);
• gryzeofulwina – lek bezpośrednio oddziałujący na jądro komórkowe.

Konwencjonalne leczenie grzybicy stóp opiera się głównie na stosowaniu preparatów przeznaczonych do użytku zewnętrznego. Leczenie ogólne wprowadza się wówczas, gdy grzybica jest w bardzo zaawansowanym stadium i występuje z nadmiernym rogowaceniem, co prowadzić może do niebezpiecznych powikłań.

Grzybica paznokci

Stanowi około 50 proc. wszystkich zmian i chorób paznokciowych. Zakażony paznokieć zmienia swoje zabarwienie, następuje nietypowe zgrubienie, przebarwienie, paznokcie stają się łamliwe, a ich końce pofałdowane. Płytka paznokciowa zmienia swój kolor, staje się biała, żółta lub szarozielona. Często pojawia się zanokcica podpaznokciowa – zgrubienie paznokcia z uniesieniem płytki paznokciowej do góry, co z czasem może utrudniać chodzenie w obuwiu. Rozpoznanie grzybicy paznokcia opiera się na przedstawionym obrazie klinicznym, jak również przeprowadza się badanie mikologiczne – rozpoznanie grzyba pod mikroskopem.

Leczenie

Terapię miejscową przeprowadza się wówczas, gdy grzybica nie zajęła macierzy paznokcia lub kiedy podanie środków ogólnych jest przeciwwskazane. W tym celu przepisuje się takie preparaty jak:

• Batrafen (8 proc. Cyklopiroks) – preparat działający na większość grzybów chorobotwórczych. Łatwo przenika przez płytkę paznokciową i naskórek do skóry właściwej. Cienką warstwę lakieru nanosi się na wcześniej spiłowaną płytkę paznokciową, w pierwszym miesiącu leczenia co drugi dzień, w drugim miesiącu terapii dwa razy w tygodniu, raz na tydzień w trzecim miesiącu. Preparat można stosować maksymalnie przez okres 6 miesięcy. Terapia ta jest skuteczna, ale dość kosztowna.

• Loceryl (5 proc. Amorolfina) – to preparat o szerokim spektrum działania. Po uprzednim oczyszczeniu i dokładnym spiłowaniu płytki paznokciowej, na chore miejsce nakładamy lakier raz w tygodniu. Kuracja trwa 6-12 miesięcy.

• Mycospor (1 proc. Bionazol) – jest lekiem o szerokim spektrum działania, hamuje on syntezę ergosterolu. Znalazł zastosowanie w leczeniu m.in. grzybicy paznokci.

• Acifungin – to lek starej generacji, który wykazuje działanie przeciwgrzybicze, przeciwzapalne, ściągające i keratolityczne. Stosowany w leczeniu grzybicy wału okołopaznokciowego i paznokci.

Przełomem w leczeniu grzybicy paznokci było zastosowanie leków ogólnych. W tym celu stosujemy następujące leki:

• Terbinafina (znajdująca się w takich preparatach jak: Lamisil, Afungin, Erfin) – jest inhibitorem przemiany skwalenu, wskutek czego następuje duże nagromadzenie tej substancji w komórce grzyba. W wyniku dużego stężenia skwalenu grzyb obumiera i proces chorobowy zatrzymuje się. Preparat terbinafiny zażywa się w sposób ciągły przez okres 2-8 tygodni.

• Itrakonazol (Orungal, Trioxal) – zaburza syntezę ergosterolu w komórce grzyba, co ostatecznie wywołuje efekt przeciwgrzybiczy. Itrakonazol jest skuteczny w terapii pulsowej, która polega na wybiórczym gromadzeniu się leku w płytce paznokciowej, dlatego też preparat przyjmuje się raz w miesiącu przez 7 dni. Okres leczenia to 2-3 miesiące. Niestety, po zakończeniu farmakoterapii paznokcie nadal mogą wyglądać na chore, nie jest to jednak powód do niepokoju, gdyż płytka paznokciowa rośnie wolno, nowa, zdrowa płytka pojawi się 6-9 miesięcy po zakończeniu leczenia.