Zakazić się grzybami można przez uszkodzoną skórę, drogi oddechowe, przewód pokarmowy i drogi rodne.

Zagraża każdemu

Grzybica stóp nabrała dziś wymiaru choroby społecznej. Dotyka bowiem od 15 do 30 procent ludzi. Łatwość zakażenia i bagatelizowanie przez chorych jej objawów utrudniają walkę z chorobą.

Grzybica zwana także mikozą to choroba zakaźna wywołana miejscowym lub ogólnym zakażeniem grzybami chorobotwórczymi. Może zaatakować powierzchowne warstwy ciała: skórę, paznokcie rąk i stóp, a może dotknąć narządów wewnętrznych.  W takim przypadku wywołuje w tkankach procesy zapalne, które z czasem mogą spowodować martwicę. Gdy procesy chorobowe długo trwają, pozostają po nich zmiany bliznowate.

Zarazić się grzybicą można bardzo łatwo. Zwłaszcza gdy organizm ma osłabiony system odpornościowy przez przewlekłe, niszczące choroby jak cukrzyca czy  AIDS lub długotrwałej terapie antybiotykowe czy kortykosterydowe. 
Inwazje grzybami z rodzaju candida, mogą być przyczyną pogorszenia stanu chorych, utrudnić lub uniemożliwić leczenie, np. przeciwnowotworowe. Do osób obciążonych dużym ryzykiem zakażenia candida należą chorzy na raka płuc i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc.

Jednak nawet osoby młode i zupełnie zdrowe nie są bezpieczne.

Gdzie czyha grzyb

Znakomite warunki sprzyjające rozprzestrzenianiu się grzybicy panują w internatach, akademikach, ale też na basenach czy siłowniach. Można się zarazić nawet przez chodzenie boso po dywanie, po którym wcześniej chodziła zarażona osoba. Czasami wystarczy jedno wyjście na basen czy siłownię, a nawet przymierzanie w sklepie butów, które mierzyła wcześniej chora osoba czy użycie jej ręcznika.

Grzybicy stóp nie można nie zauważyć. Jej pierwsze objawy występują zazwyczaj kilka dni po zakażeniu. Zwykle na początku pojawia się zaczerwienienie stóp i łuszczenie skóry między palcami.

Nieleczona grzybica międzypalcowa może się też przenosić na pozostałe części stopy, a także na paznokcie. Im bardziej choroba jest zaawansowana, tym bardziej uciążliwa staje się dla chorego. Z czasem może utrudniać chodzenie.

Grzybica drobnozarodnikowa

To bardzo zakaźna grzybica owłosionej skóry głowy i gładkiej skóry u dzieci. Na owłosionej skórze głowy widać ogniska zapalne, a włosy w tym miejscu są jakby równo odcięte i otoczone szarawą pochewką. Zaś na gładkiej skórze widać okrągłe lub owalne ogniska zapalne, z pęcherzykami lub grudkami wysiękowymi na obwodzie.

Grzybica międzypalcowa

Grzybica międzypalcowa, objawia się silnym swędzeniem, pękającymi pęcherzykami z których się sączy, zmacerowaniem i głębokimi pęknięciami naskórka. Jako powikłanie może dochodzić do objawów spryszczenia, oraz wtórnego zakażenia bakteryjnego.

Grzybica obrębna pachwin

Objawia się jako ognisko zapalne z naciekiem z licznymi wykwitami grudkowatymi, pęcherzykami, nadżerkami i strupami. Występuje w okolicach pachwinowych, na skórze ud przylegającej do moszny, rzadziej w innych miejscach ciała.

Grzybica paznokci

Choroba powoduje, że paznokcie staja się żółte lub brunatnawe, kruche, tworzą się na nich bruzdy, pogrubienia i wreszcie się wykruszają. Kandydoza (drożdżyca) paznokci to wyraźny stan zapalny wałów paznokciowych i z częstym zajęciem bocznych powierzchni płytki.

Grzybica stóp

Są trzy odmiany kliniczne: międzypalcowa, potnicowa (różnej wielkości pęcherzyki i pęcherze na podłożu rumieniowym, drobne nadżerki, sączenie, złuszczanie) i złuszczająca (ogniska rumieniowo złuszczające lub hiperkeratotyczne). Zakażenie może się przenosić nie tylko przez kontakt bezpośredni, ale także przez używanie wspólnego obuwia, ręczników itp.

Grzybica strzygąca

Jest to najczęstsza obecnie w Polsce grzybica owłosionej i nieowłosionej skóry głowy oraz paznokci, wywołana przez różne grzyby z grupy Trichophyton. Zarazić się można od chorego człowieka i zwierzęcia. Ma dwie postacie kliniczne: głęboką o nierównej, czasem brodawkowatej powierzchni. Ta postać grzybicy występuje najczęściej u dzieci i mężczyzn (głównie na brodzie).
Druga postać powierzchowna - na owłosionej skórze głowy są liczne łuszczące się ogniska. Na skórze gładkiej są ogniska stanu zapalnego oraz liczne pęcherzyki, grudki, strupy. Zmianom tym towarzyszy swędzenie.  Grzybica strzygąca może też zaatakować paznokcie.

Grzybica pochwy

Na tę chorobę przynajmniej raz w życiu zapada około 75 proc.  Kobiet. Jest to stan zapalny pochwy i sromu, wywołany zakażeniem drożdżakami (kandydoza). Do powstania choroby dochodzi najczęściej u osób z obniżoną odpornością, po długotrwałym stosowaniu antybiotyków, a także w czasie ciąży. Korzystnym środowiskiem dla rozwoju grzyba jest wysokie stężenie cukru we krwi – u diabetyczek grzybica pochwy występuje często. Duże ryzyko grzybicy jest też u otyłych, cierpiących na niedobory żelaza, leczących się sterydami. Ważne wreszcie są czynniki mechaniczne: ciasne ubranie, dopasowana, nieprzepuszczalna dla powietrza bielizna zwiększa miejscową wilgotność i temperaturę, a więc stwarza korzystne warunki do infekcji Candidia.

Objawy to świąd i pieczenie, gęste serowate upławy, białawe naloty w przedsionku pochwy i w pochwie, leżące na zaczerwienionej i rozpulchnionej błonie śluzowej. Kiedy choroba się przewleka, jej obraz staje się niejasny. Dolegliwości raz występują, raz nie; nie są zbyt dokuczliwe. Pojawiają się objawy ze strony układu moczowego (pieczenie przy oddawaniu moczu, częste oddawanie moczu lub porcjami, uczucie nie do końca opróżnionego pęcherza). Często wizyta u ginekologa jest odwlekana, bo chore liczą, że „samo przejdzie”. Tymczasem pomoc lekarza jest niezbędna.

Najczęstsze objawy grzybicy:

- zaczerwienienie skóry
- pieczenie stóp
- swędzenie stóp
- nadmierna potliwość stóp
- pękanie naskórka
- łuszczenie naskórka

Jak zapobiegać

Grzybica bardzo łatwo się rozprzestrzenia. Wystarczy, że złapie ją jedna osoba, a wszyscy w jej otoczeniu są zagrożeni. Dlatego tak ważna jest profilaktyka, a w przypadku zakażenia szybkie leczenie. Ogromny wpływ na ryzyko zarażenia grzybicą mają buty. Za małe, uciskające buty nie tylko powodują otarcia naskórka, ale zwiększają też wilgotność stóp. W sklepie, mierząc buty, trzeba pamiętać o skarpetach, które uchronią przed grzybicą.

Ręcznik, którym po kąpieli wyciera ciało osoba zakażona, to wymarzone środowisko dla chorobotwórczych grzybów. A powstała grzybnia bardzo łatwo może się przenieść na ciało innego domownika. Jeżeli jeden z domowników jest zakażony i niedawno obcinał paznokcie, dla bezpieczeństwa stóp trzeba użyć innych nożyczek.

Duże ryzyko zakażenia grzybicą istnieje w gabinetach kosmetycznych. Pedicure pomoże stopom, ale w domu trzeba dokładnie wymyć i osuszyć stopy.

Jak leczyć

Osoby dotknięte grzybicą stóp często bagatelizują pierwsze objawy choroby, tymczasem leczenie trzeba rozpocząć, jeśli tylko zauważymy pierwsze objawy. Przekonanie, że grzybicę można wyleczyć domowymi metodami jest nieprawdziwe. Częste mycie nóg czy ich moczenie, mogą nawet nasilić objawy choroby, bo to właśnie wilgoć jest najlepszym środowiskiem dla rozwoju grzybów.

Grzybicę stóp można leczyć szybko i skutecznie. Stopę, na której pojawią się objawy, należy posmarować kremem lub użyć aerozolu. Skuteczne preparaty przeciwgrzybiczne -   pozwalają uporać się z chorobą już po siedmiu dniach. Co bardzo ważne w przypadku grzybicy, która - nieleczona - systematycznie nawraca, środki przeciwgrzybicze mogą na długi czas minimalizować ryzyko nawrotu choroby.

Zdarzają się też ciężkie przypadki choroby, gdy stosowanie leku nie pomaga. Zazwyczaj dzieje się tak, gdy objawy grzybicy są przez długi czas bagatelizowane. Wtedy bezwzględnie należy skonsultować się z lekarzem.

Zdaniem eksperta

Dr n. med. Tomasz Wasyłyszyn specjalista dermatolog:

- Czy każdy z nas musi zarazić się grzybicą, jeśli np. chodzi na basen, gdzie niektórzy mają tę chorobę?

- To mit! Na basenie rzadko można złapać grzybicę, bo tam na ogół wszystko jest tak chlorowane, że żaden grzyb się nie rozmnoży. Natomiast rzeczywiście można sobie wyhodować grzybice, jeśli wychodząc z pływalni włożymy mokre, niedokładnie wytarte nogi do własnych butów.

Uznajemy się za czyścioszków codziennie kąpiąc się, zmieniając bieliznę i często piorąc ubranie. Tymczasem na ogół  mamy na sezon jedną parę butów i zakładamy je codziennie. Często są to skórzane pantofle, czasami nawet bardzo drogie. Nie zmienia to faktu, że  buty, nawet te najdroższe, noszone rok lub dłużej są rezerwuarem grzybów. W związku z tym, o ile to możliwe powinno się raczej wybierać takie obuwie, które można uprać. Kobiety, które cały dzień chodzą w pantoflach na obcasach, narażają się na grzybicę stóp jeszcze bardziej. Ściśnięte i spocone palce stanowią idealne środowisko do rozwoju grzybów.

- Jakie objawy powinny nas na tyle zaniepokoić, aby natychmiast zgłosić się do lekarza dermatologa?

- Na nieszczęście pacjenta i lekarza grzybica nie boli, a niektóre jej gatunki nawet nie swędzą. Mówię, że to nieszczęście, bo często bywa tak, że pierwsze objawy choroby (obieranie się skóry miedzy 4 i 5 palcem stopy) są lekceważone przez pacjenta, który zgłasza się do lekarza dopiero gdy choroba bardzo się rozwinie i zaatakuje paznokcie. Wtedy leczenie długo trwa i może być kosztowne. Natomiast przy początkowym stanie choroby można to wyleczyć szybko i skutecznie.

Proponowałbym nie leczyć się na własna rękę, bo często pacjenci stawiają sobie błędne diagnozy i mogą jeszcze pogorszyć stan choroby. Przy zauważeniu podejrzanych objawów – nie tylko zresztą na stopach - należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza.