– Jak pomyślę, że lato się skończyło i nie ma co liczyć na powrót lepszej pogody, to aż płakać mi się chce – zwierza mi się znajoma. – Wstaję rano, jeszcze ciemno. Wychodzę z pracy – już ciemno. Jakiś koszmar! Podobne opinie słyszę od wielu pacjentek, z którymi spotykam się w gabinecie. – Najchętniej w ogóle nie wychodziłabym z domu – mówią. – Najlepiej jest mi pod kocem. Z gorącą czekoladą w jednej ręce i chałwą w drugiej. Na nic nie mam siły ani ochoty. Gubią mnie te wszystkie słodkości. Nie muszę chyba dodawać, że raczej nie zostanę pracownikiem miesiąca, prawda?

Na pełnych obrotach

Obniżenie aktywności jesienią było zjawiskiem naturalnym w czasach, kiedy żyliśmy zgodnie z rytmem pór roku. Wówczas wiosna i lato były czasem wytężonej pracy. Pozostałe miesiące zaś wiązały się ze spowolnieniem tempa.
Teraz, choć nasz organizm nadal funkcjonuje według okołorocznego cyklu, każdego jesiennego i zimowego dnia staramy się przełamać owe fizjologiczne uwarunkowania. Zmusić organizm do tak samo wytężonej pracy jak podczas długich i słonecznych dni letnich. Stąd wśród badaczy pojawił się pogląd, iż przyczyną pojawienia się sezonowego obniżenia nastroju są zmiany ewolucyjne. Tym samym zjawisko to opisane zostało jako jednostka chorobowa nazywana sezonowym zaburzeniem afektywnym (z ang. SAD – seasonal affectiv disorder).  Podobnie jak inne zaburzenia depresyjne, tak i SAD częściej dotyka kobiet. Szacuje się, że panie stanowią 80 proc. pacjentów z rozpoznaną depresją sezonową.

Poznaj przyczyny

Nieustanne uczucie głodu, a szczególnie apetyt na słodkości to jeden z najbardziej charakterystycznych objawów SAD. Faktem jest, że czekolada poprawia nastrój, bo przyczynia się do wzmożonej produkcji endorfin, zwanych hormonami szczęścia. Jednak zajadanie złego samopoczucia czekoladą jest działaniem na krótką metę, nie rozwiązuje problemu. W dłuższej perspektywie przyczynia się do pogłębienia apatii i smutku.

Choć w przypadku SAD mechanizm powstawania nie został w pełni poznany, można przypuszczać, iż jej pojawienie się związane jest z brakiem światła słonecznego we wczesnych godzinach rannych. Przyczynia się to do zakłócenia cyklu snu i rytmu wydzielania hormonów – melatoniny i serotoniny.

Czynnikiem wyzwalającym produkcję melatoniny, zwanej hormonem snu, jest ciemność. W dzień zaś jej ilość w ustroju jest znikoma, ponieważ ulega rozpadowi pod wpływem promieni słonecznych. Ponieważ w okresie jesienno-zimowym ciemność panuje znacznie dłużej, dochodzi na nadprodukcji melatoniny. Jednocześnie obserwuje się spadek stężenia serotoniny – odpowiedzialnej za kontrolę nastroju.