Nazwa schorzenia pochodzi od nazwiska niemieckiego neuropsychiatry Aloisa Alzheimera, który pierwsze, niepokojące symptomy choroby zauważył u swojej służącej. Podopieczną obserwował od początku choroby, u pacjentki zanotował jako pierwszy pogłębiające się objawy: zaburzenia pamięci, problemy z artykulacją dźwięków i mową, zaburzenia orientacji w czasie i przestrzeni, problemy z wykonywaniem codziennych czynności, napady lęku i stany depresyjne. Pacjentkę niemiecki lekarz obserwował przez długie lata, od początku choroby aż do jej śmierci. Po sekcji zwłok stwierdził rozległe zmiany zwyrodnieniowe w mózgu, które określił jako „przedstarcza atrofia mózgu”.

Omawiana choroba należy do schorzeń neurodegeneracyjnych, którą cechuje stopniowe pogorszenie pamięci, otępienie przedstarcze wywołane przez zmiany neurozwyrodnieniowe w mózgu. Jest to choroba związana z powstawaniem agregatów amyloidowych i złogów białka tau, które odkładają się wewnątrz neuronów lub w przestrzeni międzykomórkowej ośrodkowego układu nerwowego, tworząc tzw. amyloidowe blaszki starcze. Agregacja białek prowadzi do zaburzenia prawidłowego funkcjonowania komórek nerwowych, co w konsekwencji prowadzi do ich degeneracji i śmierci. Choroba Alzheimera prowadzi do drastycznego pogorszenia jakości życia pacjentów i śmierci.

Niełatwa diagnoza

Niestety, do dzisiaj naukowcy i specjaliści nie są w stanie określić markera, który pozwoliłby na szybkie i jednoznaczne zdiagnozowanie choroby nawet w okresie bezobjawowym. Nie skonstruowano żadnego testu diagnostycznego, a na podstawie badań enzymatycznych płynu mózgowo-rdzeniowego i krwi nie da się jednoznacznie postawić diagnozy. Natomiast badania obrazowe, takie jak tomograf czy rezonans magnetyczny pokazują tylko zmiany zwyrodnieniowe i zanik mózgu głównie w obrębie płatów czołowych i skroniowych. Dlatego też diagnozowanie choroby sprawia niemały kłopot specjalistom i opiera się głównie na zróżnicowaniu objawów.
Niestety, choroba Alzheimera należy do nieuleczalnych, zmiany neurodegeneracyjne są w głównej mierze odpowiedzialne za upośledzenie pamięci, zaburzenia motoryczne, ataksję, stany drgawkowe, osłabienie mięśni czy zaburzenia czuciowe.

Choroba rozpoczyna się powoli i stopniowo. Pierwsze objawy można zaobserwować dopiero po wielu latach, kiedy stan patologiczny obejmuje 60-80 proc. tkanki mózgowej. Wczesne objawy obejmują utratę pamięci, szczególnie tej krótkotrwałej, świeżej, zauważalne są stany splątania, kiedy osoba chora nie potrafi wypowiedzieć się na dany temat, obserwuje się ubogość języka, brak precyzyjności, trudności w odnajdywaniu słów, zapominanie znaczenia poszczególnych słów, osłabienie koncentracji, dezorientację w czasie i przestrzeni, chory wychodząc z domu ma problemy z powrotem. Ograniczona jest zdolność oceny i podejmowania decyzji, trudności sprawia myślenie abstrakcyjne. Dość charakterystycznym objawem jest odkładanie przedmiotów w nieodpowiednie miejsca, gwałtowne zmiany nastroju, obserwuje się zmiany osobowości, halucynacje. Późniejszy okres choroby to wyraźne trudności w wykonywaniu codziennych czynności, tj. gotowanie, mycie, zakupy, ubieranie się itp.