Ból

Ból obok gorączki jest objawem często towarzyszącym zapaleniu, w tym stanom zapalnym wynikłym z zakażenia dróg oddechowych, jakże często występujących u dzieci. Ból uważany jest za reakcję obronną, sygnalizującą rozwój procesu chorobowego, dlatego często uznaje się go za potrzebną reakcję obronną na początku choroby. Jednakże ból nawracający bądź przedłużający się ma negatywny wpływ na procesy fizjologiczne ustroju oraz stan psychiczny i osobowość pacjenta.

Negatywny wpływ bólu na procesy fizjologiczne przejawia się zwiększoną czynnością rytmu serca czy podwyższonym ciśnieniem krwi, co w konsekwencji prowadzi do zwiększonego zużycia tlenu i glukozy oraz zahamowania anabolizmu białkowego, wpływając na odporność humoralną i komórkową.

Badania nad istotą bólu pozwoliły na podział bólu na ból fizjologiczny, powstający w wyniku działania bodźców nieuszkadzających tkanek oraz ból patologiczny, powstający w wyniku obniżenia progu pobudliwości nocyceptorów (w stanach zapalnych w wyniku działania bradykininy i prostaglandyn).

Rodzajem bólu patologicznego jest ból neuropatyczny, powstający w wyniku uszkodzenia obwodowego lub ośrodkowego układu nerwowego. Jeszcze inną kategorię bólu stanowi ból psychogenny. Bóle zapalne, neuropatyczne i psychogenne według niektórych klasyfikacji zaliczane są do bólów nienocyceptorowych, natomiast ból fizjologiczny klasyfikowany jest jako ból nocyceptorowy.

Ze względu na czas trwania wyróżnia się ból ostry, który jest ściśle związany z procesem chorobowym i przeciwstawiany mu ból przewlekły, trwający zazwyczaj dłużej niż 3 miesiące, często pomimo wygojenia tkanek i ustąpienia procesu zapalnego.

Spośród receptorów odbierających bodźce bólowe wyróżniamy ich dwa rodzaje. Pierwszy stanowią mechanoreceptory wysoko-progowe, które reagują na ucisk, kłucie i cięcie, a nie reagują na wysoką temperaturę i czynniki chemiczne. Ich próg pobudliwości nie zależy od bradykininy ani prostaglandyn, stąd też NLPZ nie wpływają na ten rodzaj bólu.

Drugi rodzaj receptorów bólowych to nocyceptory polimodalne, z których bodźce bólowe przewodzone są wolno, a odczuwane są jako ból tępy. Ich próg pobudliwości zależy bezpośrednio od poziomu kinin tkankowych, przede wszystkim jednak od ilości uwalnianej bradykininy. Prostaglandyny i NO uwrażliwiają z kolei te receptory na działanie bradykininy. Ten rodzaj receptorów, a co z tym jest związane ten rodzaj bólu wynika często z procesu zapalnego.

Na intensywność przewodzenia bólu wpływa m.in. NO syntetyzowany w  rdzeniu przez konstytutywną naturalną syntetazę NO. Na percepcję bólu w OUN wpływa z kolei poziom prostaglandyn w strukturach mózgowia. Z przedstawionego patomechanizmu powstawania oraz percepcji bólu towarzyszącego procesom zapalnym wynika schemat postępowania w jego zwalczaniu. W pierwszej kolejności powinien być zatem zastosowany lek o działaniu centralnym (paracetamol), a następnie w razie konieczności jego działanie można uzupełnić działającymi obwodowo NLPZ. Paracetamol wpływając na syntezę NO i mózgową syntezę prostaglandyn wpływa na intensywność przewodzenia i percepcję bólu, czyli intensywność jego odczuwania, natomiast NLPZ, zmniejszając lokalną produkcję prostaglandyn podwyższają próg pobudliwości nocyceptorów polimodalnych, powodując zmniejszenie intensywności nocycepcji.

Ból i gorączka towarzyszące zakażeniom to dwa główne wskazania do zastosowania paracetamolu i/lub NLPZ. Aby jednak terapia była prowadzona w sposób optymalny, szczególnie w przebiegu zakażeń występujących u dzieci, musi ona być bezpieczna i skuteczna, co zapewnia zastosowanie odpowiednich dawek leku.