Według statystyk ESAC (European Surveillance of Antibiotic Consumption), Polska znajduje się w pierwszej dziesiątce wśród krajów europejskich pod względem spożycia antybiotyków na przeciętnego mieszkańca. W Polsce na 1000 osób 25 łyka je codziennie, a wraz z nastaniem aury jesienno-zimowej ich sprzedaż wzrasta nawet czterokrotnie.

Lekarze alarmują: przypadki, kiedy pacjent wymusza wypisanie antybiotyku, nie należą do rzadkości. - W Polsce pacjenci uważają, że jeżeli lekarz nie przepisze antybiotyku, to znaczy, że jest zły lub niedouczony - mówi Jolanta Kunikowska, lekarz , specjalista chorób wewnętrznych. – Tymczasem antybiotyki powinno się przepisywać tylko w przypadku infekcji bakteryjnej, a nie – wirusowej. Nie są więc lekiem, który może być skutecznie stosowany w leczeniu grypy, stanów przeziębieniowych czy kataru.

Ale nie my jedni daliśmy się wpędzić w antybiotykową czarną dziurę. Przypadki przepisywania nieskutecznych antybiotyków na ropny katar wyszły na jaw kilka miesięcy temu podczas badań naukowców z University of Auckland w Wielkiej Brytanii. Dokonali oni przeglądu siedmiu przypadków stosowania antybiotyków i odkryli, że tylko jedna (słownie: jedna) osoba skorzystała na przepisaniu jej tego mocnego lekarsrwa na 7 analiz stosowania antybiotyków u osób z katarem (z zabarwionym wypływem z nosa).

Antybiogramów jak na lekarstwo

Do otrzymania recepty na antybiotyk droga nie powinna być taka gładka i prosta jak się większości ludziom wydaje. Klasycznym badaniem określającym, na jakie antybiotyki bakteria chorobotwórcza, która nas zaatakowała jest wrażliwa, jest posiew materiału biologicznego, np. moczu, wydzieliny z gardła, krwi, oraz antybiogram. Na wynik tego badania czeka się zwykle kilka dni. Dlatego też przy ostrych zakażeniach wymagających antybiotykoterapii, lekarz najczęściej stosuje antybiotyk, opierając się na wiedzy medycznej, znajomości najcześciej wywołujących daną chorobę bakterii i własnemu doświadczeniu. Posiewy wykonuje się najczęściej wtedy, gdy infekcja jest trudna do wyleczenia i przeciąga się w czasie. – Zlecam antybiogram w przypadku, kiedy przepisany antybiotyk nie działa, dzięki temu wiem, na który antybiotyk jest wrażliwa bakteria wywołująca infekcję – mówi dr Jolanta Kunikowska.

Antybiotyki są genialnym odkryciem. Tym bardziej należy zdawać sobie sprawę z tego, że ich niewłaściwe stosowane obraca się przeciwko człowiekowi. Nadużywanie i niewłaściwe zażywanie tych leków przyczynia się do szybkiego narastania oporności. Głównymi przyczynami narastającej oporności na nie, jest przyjmowanie niewłaściwych dawek, przypadkowość stosowania, dostępność bez recepty, wspomniane wcześniej wymuszanie przez pacjentów przepisywania antybiotyków oraz brak powszechnej świadomości o konsekwencjach wynikających z takiego działania.

Jak zażywać?

Antybiotyków nie należy mylić z lekarstwami dostępnymi przy kasach w supermarkecie. Skuteczne działanie tego leku zależy od jego odpowiedniego stężenia w chorych tkankach. Dlatego, aby uzyskać jak najlepsze efekty leczenia antybiotykiem, trzeba przestrzegać zasad jego stosowania. Zbyt  częste i niewłaściwe stosowanie tych specyfików powoduje, że bakterie stają się na nie oporne i leki przestają działać. Niefrasobliwe przyjmowanie leku kilka godzin po terminie, może skończyć się tym, że lekarstwo po prostu nie zadziała.

Czas działania pojedynczej dawki antybiotyku jest ściśle określony, a zbyt długie przerwy między kolejnymi dawkami leku mogą osłabiać jego siłę działania i prowadzić do rozwoju oporności bakterii na dany lek. Gdy zdarzy się nam zapomnieć o zażyciu kolejnej dawki, należy przyjąć ją natychmiast, kiedy sobie o tym przypomnimy, a następne porcje – zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami lekarskimi.

Uwaga! Nie wolno podwajać następnej dawki.

Lekarze twierdzą, że nagminnie zdarza się nierasobliwe odstawianie antybiotyków w momencie, kiedy przestaje boleć gardło albo ustąpią inne zewnętrzne objawy choroby. Tymczasem, należy bezwzględnie przyjąć całą zaleconą przez lekarza dawkę. Objawy infekcji skutecznie leczonej antybiotykiem zaczynają ustępować już po 3-4 dniach stosowania leku, jednakże pomimo tej poprawy nie wolno przerwać leczenia. Dlaczego? Może to spowodować wzrost odporności bakterii na dane lekarstwo.

Antybiotyki bez mleka

Większość tych lekarstw zażywa się rutynowo godzinę przed jedzeniem lub dwie godziny po posiłku. Wszystko po to, żeby treść pokarmowa nie osłabiała ich wchłaniania w jelitach. Zdarza się, że wraz z antybiotykiem lekarz zaleca Lakcid - preparat pałeczek kwasu mlekowego - lub lek przeciwgrzybiczny, by ochronić naturalną florę jelitową. Uwaga! – kefirem i kwaśnym mlekiem nie popijamy antybiotyku! Wapń z mleka może utrudniać wchłanianie lekarstwa z jelit. Kefir, maślanka muszą poczekać na wypicie, co najmniej dwie-trzy godziny. Należy również pamiętać, że nie wolno popijać ich sokami owocowymi. (Szczególnie niewskazany jest sok grejpfrutowy!) Podobnie jak przetwory mleczne zmieniają one wchłanianie leku.

Skutki uboczne

Antybiotyki są lekami przeciwbakteryjnymi niszczącymi lub hamującymi wzrost bakterii nie tylko chorobotwórczych, ale również naszej fizjologicznej flory jelit. Niestety, zdarza się, że zażyty antybiotyk może wywołać działania niepożądane. Są to najczęściej, niezależnie od rodzaju antybiotyku: nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka lub wysypka. Większość tych dolegliwości ma łagodny przebieg i ustępuje po przerwaniu leczenia. Lekarz przed zapisaniem antybiotyku powinien zebrać od chorego wywiad na temat wcześniejszej tolerancji tych leków. Dzięki tym informacjom może bezpiecznie dobrać właściwy antybiotyk.