Pierwsze przypadki zakażeń wirusem HIV pojawiły się już w latach 70. Wtedy jednak nie zdawano sobie jeszcze sprawy ani z przyczyny choroby, ani z jej niebezpieczeństwa. W 1983 roku wyizolowano ludzki wirus nabytego niedoboru odporności (HIV), rok później wykazano, że wywołuje on zespół nabytego niedoboru odporności AIDS, który aktualnie wciąż stanowi problem globalny.

Czym jest HIV?

HIV – Human Immunodeficiency Virus – należy do retrowirusów, klasy wirusów RNA, które do syntezy DNA używają odwrotnej transkryptazy. Odkryto wiele szczepów wirusa, ale odmiana HIV-1 jest najbardziej niebezpieczna dla człowieka. Wirus HIV wywodzi się z Afryki (znaleziono go u szympansów), z niewiadomych przyczyn wirus przekroczył barierę gatunkową i przeniósł się na człowieka, u którego atakuje komórki układu immunologicznego: limfocyty T pomocnicze, mające na swej powierzchni receptory CD4, makrofagi i komórki mikrogleju. Wirus HIV jest na dzień dzisiejszy najlepiej poznanym wirusem, jednak cechuje się bardzo dużą zmiennością i licznymi mutacjami (nawet w obrębie organizmu tego samego pacjenta), co znacznie utrudnia skuteczną walkę z zakażeniem i chorobą. HIV jest wirusem przenoszącym się w specyficznych warunkach, drogą płciową i w przypadku, gdy krew zakażonej osoby przedostanie się do innego organizmu. Należy pamiętać, że HIV nie zarazimy się przez uścisk dłoni, pocałunek w policzek, użycie tego samego ręcznika czy drogą kropelkową: przez kaszel, kichanie czy nawet ślinę.

Do typowych sposobów zakażenia się wirusem należą:

• stosunek płciowy bez zabezpieczenia z osobą zakażoną,

• używanie wspólnych strzykawek i igieł lub innych przyborów, na których została zakażona krew (szczoteczka do zębów, pilnik do paznokci itp.),

• transfuzja krwi lub przyjmowanie zakażonych preparatów krwiopochodnych. Po wniknięciu wirusa do krwiobiegu zaczyna się jego namnażanie, okres inkubacji trwa 4-6 tygodni. Po tym okresie u 40-80 proc. pacjentów pojawiają się ostre objawy zakażenia łudząco podobne do objawów grypy: powiększenie węzłów chłonnych szyjnych, pachowych i na pachwinach, pojawiają się bóle mięśni nóg, obfite nocne poty, długotrwała biegunka, suchy kaszel niewiadomego pochodzenia, nadważenia grzybicze w jamie ustnej, obrzmienie śluzówki jamy ustnej, języka czy pochwy, może pojawić się wysypka.

Należy pamiętać, że opisane objawy niekoniecznie muszą wystąpić, a ich stopień natężenia może być znacznie zróżnicowany. Opisane zaburzenia samoistnie mijają i choroba przechodzi w okres utajenia – mówimy wtedy o tzw. bezobjawowym lub skąpoobjawowym nosicielstwie HIV, stan ten może trwać od kilku miesięcy nawet do kilku lat. Ostatnie stadium zakażenia to pełnoobjawowe AIDS (ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome – zespół nabytego niedoboru odporności).

Choroba rozwija się gwałtownie, kiedy system odpornościowy pacjenta jest wyniszczony, organizm nie ma sprawnie działającego układu immunologicznego, pojawiają się ciężkie zakażenia oportunistyczne, pierwotniakowe, bakteryjne, wirusowe i grzybicze. Charakterystyczne są również rzadkie nowotwory – mięsak Kaposiego, chłoniak pierwotny mózgu, chłoniak nieziarniczy czy encefalopatia HIV. Chory skarży się na duszności, wysoką gorączkę, długotrwałe biegunki o ciężkim przebiegu, zaburzenia pamięci i znaczne wahania nastroju, ból gardła z utrudnionym przełykaniem. Wirus HIV w pełnoobjawowej chorobie prowadzi do ogólnoustrojowego wyniszczenia organizmu. Okres ten trwa rok do dwóch, pacjent po tym okresie umiera. Najczęstszą przyczyną są zakażenia oportunistyczne.

Leczenie

Obecna medycyna i wiedza nie zna szczepionki ani leków, które skutecznie zwalczałyby zakażenie wirusem HIV i nie doprowadzały do powstania AIDS. Obecnie stosowana terapia antyretrowirusowa stosowana w przypadku zakażenia HIV ma na celu zapobieganie namnażaniu się wirusa i utrudnianie jego wnikania do innych komórek.

Najpopularniejszą metodą leczenia w przypadku zakażenia jest terapia HAART – HIGHLY ACTIVE ANTIRETROVIRAL THERA PY – polegająca na stosowaniu mieszanki trzech preparatów przeciwretrowirusowych. Wirus HIV charakteryzuje się wysoką mutagennością, dlatego stosowanie jednego typu preparatu jest nieefektywne, wprowadzenie wieloterapii powoduje długofalową inhibicję replikacji wirusa i ograniczenie wiremii. Prowadzona terapia nie niszczy wirusa, ale w skuteczny sposób ogranicza jego wzrost, dzięki czemu zniszczone komórki układu odpornościowego odbudowują się. Odpowiednio prowadzona terapia HAART pozwala utrzymać pacjenta w dobrym stanie zdrowia przez długie lata.